Hayvan Yemek ile ilgili 3 Efsane – ve Neden G─▒da Teknolojisinin Bu Efsanelerin ├ťstesinden Gelebilece─či

Hayvan Yemek ile ilgili 3 Efsane ÔÇô ve Neden G─▒da Teknolojisinin Bu Efsanelerin ├ťstesinden Gelebilece─či

Hayvansal etin alternatifleri, hayvan yemenin normal, do─čal ve gerekli oldu─ču fikrini y─▒k─▒yor.

1989'da sosyal psikolog Melanie Joy, neredeyse kazara vejetaryen oldu. Kampilobakter bula┼čm─▒┼č bir hamburgeri yedi ve o kadar hastaland─▒ ki bir daha et yeme fikrini sindiremedi. Bu yüzden etsiz bir diyet için yemek pi┼čirmenin yeni yollar─▒n─▒ ö─črenmeye, yemek kitaplar─▒ okumaya ve ara┼čt─▒rma yapmaya ba┼člad─▒.

Bu süreçte insan olmayan hayvanlar─▒n çekti─či ac─▒lar─▒, fabrika çiftliklerindeki i┼čçilerin çektikleri ac─▒y─▒ ve hayvanc─▒l─▒─č─▒n neden oldu─ču çevresel bedeli ö─črenmeye ba┼člad─▒.

Bu yeni bilgi onu ┼čok etti.

“Beni ö─črendiklerimden daha fazla ┼čok eden ┼čey, konu┼čtu─čum hiç kimsenin söylemem gereken ┼čeyi duymaya istekli olmamas─▒yd─▒. Demek istedi─čim, yan─▒tlar─▒ neredeyse her daim, 'Bunu bana söyleme, yeme─čimi mahvedeceksin' gibi ┼čeylerdi."

Bu cümlelerin ailesinden ve arkada┼člar─▒ndan – zihninde ilerici ve sosyal de─či┼čim konusunda tutkulu olan ki┼čilerden – gelmesine ise özellikle ┼čok olmu┼čtu.

Konu┼čma hayvanlar─▒ yemeye gelir gelmez, benimsedikleri tüm ilerici de─čerler birden yok oluyordu."

Joy, ba┼čka yönlerde ilerici olan insanlarda da bu fenomeni neden gördü─čünü bilmek istedi. Böylece okula geri dönü┼č yapt─▒ ve doktoras─▒n─▒ hayvan yemenin arkas─▒ndaki psikoloji üzerine yapt─▒. O zamandan bu yana bulgular─▒n─▒ aç─▒klayan birkaç kitap yazd─▒: Neden Köpekleri Seviyor, Domuzlar─▒ Yiyor ve ─░nekleri Giyiyoruz ve Powerarchy: Sosyal Dönü┼čüm için Psikolojik Bask─▒y─▒ Anlamak.

Ara┼čt─▒rmas─▒nda, bir iktidar düzeni fikrine de─čindi: ─░nsanlar─▒, bir grup insan─▒ veya hayvan─▒ ahlaki de─čerlendirmeye daha az lay─▒k görmeye ko┼čulland─▒ran bir inanç sistemi. Irkç─▒l─▒k, cinsiyetçilik sistemlerini hakl─▒ ç─▒karmaya çal─▒┼č─▒yor olsak da, ya da hayvanlara yapt─▒─č─▒m─▒z muameleyi "karnizm" olarak tan─▒ml─▒yor olsak da, atlad─▒─č─▒m─▒z zihinsel çemberler birbirine çok ama çok benzer.

Future Perfect podcast'inin üçüncü sezonu için, Melanie Joy'dan insanlar─▒n bu sistemlere kat─▒l─▒mlar─▒n─▒ me┼črula┼čt─▒rma yollar─▒ konusunda bize rehberlik etmesini istedik ve – en az─▒ndan hayvanlar söz konusu oldu─čunda – yenilerini in┼ča etmeye nas─▒l ba┼člayabilece─čimizi sorduk.

A┼ča─č─▒da, konu┼čmam─▒z─▒n düzenlenmi┼č bir metni bulunmaktad─▒r. 

Sigal Samuel – Karnizm, et ile ilgili ideolojimize hitap ediyor. Fakat insanlar─▒n etraflar─▒ndaki her türden varl─▒─č─▒n ahlaki de─čeri hakk─▒nda nas─▒l dü┼čündüklerine dair daha kapsaml─▒ bir ┼čey var m─▒?

Melanie Joy – Kesinlikle. Karnizm üzerine yapt─▒─č─▒m ara┼čt─▒rmada, bu ideolojiyi gerçekten parçalamaya çal─▒┼č─▒yordum ve ┼čöyle diyordum, kendini nas─▒l bir arada tutuyor? Yap─▒s─▒n─▒ inceliyordum.

Karnizm, di─čer bask─▒ sistemleri gibi yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Dolay─▒s─▒yla, tüm bask─▒ sistemlerine -s─▒n─▒fç─▒l─▒k, ─▒rkç─▒l─▒k, cinsiyetçilik vb. – bakt─▒─č─▒m─▒zda, bu sistemlerin hepsinin ayn─▒ temel yap─▒ya sahip oldu─čunu görebiliriz. Hepsi ayn─▒ zihniyeti yans─▒t─▒yor ve peki┼čtiriyor. Ve bu, ahlaki de─čer hiyerar┼čisine olan inançt─▒r: baz─▒ bireylerin veya gruplar─▒n ahlaki de─čerlendirmeye, sayg─▒l─▒ davran─▒lmaya di─čerlerinden daha de─čerli oldu─čuna dair inanç.

Sigal Samuel – Özellikle hayvanlar söz konusu oldu─čunda bununla ba─člant─▒ kurmakta zorlanabilecek baz─▒ insanlar oldu─čunu dü┼čünüyorum. Öyleyse, aç─▒kl─▒─ča kavu┼čturmak ad─▒na, etle ilgili olmayan bu ahlaki de─čer hiyerar┼čisinin bir örne─čini incelemeye ba┼člayabilir miyiz? Beni, diyelim ki 1950'ler öncesine,  küçük bir yolculu─ča geri götürebilir misin? O zaman kad─▒nlar─▒n hayatlar─▒ neye benziyordu?

Melanie Joy – ─░kinci dalga feminizmden önce, kad─▒nlar öncelikli olarak ev içindeki i┼člerle görevlendiriliyordu. Birincil kimlikleri ve de─čerleri, anne, e┼č, evin koruyucusu rollerini yerine getirmekten meydana geliyordu.

Daha spesifik olmak gerekirse, beyaz orta s─▒n─▒f kad─▒nlar─▒n kimli─či ve rolü buydu. Sosyoekonomik olarak dezavantajl─▒ veya beyaz olmayan kad─▒nlar hala çal─▒┼čmak zorundayd─▒. Ancak yine de, yine de ev hizmetçisi olmak zorundayd─▒lar, di─čer insanlar─▒n evlerindeki ve kendi evlerindeki di─čer insanlara göre.

Ortalama bir kad─▒n, bunun d─▒┼č─▒nda kendine bir yol yaratmaya te┼čvik edilmiyordu. Ve elbette, birçok kad─▒n derinden tatmitsiz, derinden mutsuzdu.

Sigal Samuel – 1940'larda veya 50'lerde, pek çok erke─čin hala kar─▒s─▒n─▒ sevdi─činden eminim. Hâlâ sevgi duygular─▒ vard─▒. Öyleyse, e┼člerini belki de ahlaki çemberin d─▒┼č─▒nda gördüklerini veya onlara kar┼č─▒ pek fazla empati kurmad─▒klar─▒n─▒ söyledi─čimizde tam olarak neyi kastediyoruz?

Melanie Joy – Birine kar┼č─▒ ┼čefkat hissedebilir ve yine de onun ahlaki de─čerine ili┼čkin alg─▒n─▒z söz konusu oldu─čunda, onu sizinle ayn─▒ düzeyde olmayacak ┼čekilde alg─▒layabilirsiniz.

Sigal Samuel – Tamam. Öyleyse, o zamanlar kad─▒nlara bu ┼čekilde davranmalar─▒n─▒ hakl─▒ ç─▒karmak için insanlar─▒n kulland─▒klar─▒ anlat─▒lardan baz─▒lar─▒ nelerdir?

Melanie Joy – Gerekçelendirme için üç adet anlat─▒ vard─▒. Bu üç temel gerekçe tüm gücü korumak için kullan─▒lm─▒┼čt─▒r: normal, do─čal ve gerekli.

Kad─▒nlar─▒n ev içi mutluluktan ba┼čka bir ┼čey aramamas─▒ normaldir. Herkes yap─▒yor. Bu, uyum sa─člaman─▒n en az direni┼če sahip yoludur ve bu yoldan sapmak, küçümseme ve utanç riskini göze almakt─▒r.

Do─čal. Bu bahsetti─čimiz i┼č bölümü uzun süredir devam ediyor ve geni┼č kapsaml─▒. Bin y─▒ld─▒r var. Dünya çap─▒nda. Kad─▒nlar – anlat─▒ i┼čte bu k─▒s─▒md─▒r – her zaman erkeklerin, ailenin ve evin hizmetinde olmu┼č ve olacakt─▒r.

Ve tabii ki gerekli. Toplumun i┼člevi, ekonomi için ev i┼člerine bakacak birine ihtiyac─▒m─▒z var.

Sigal Samuel – Pekala, peki bu hayvanlar aç─▒s─▒ndan nas─▒l sonuçlanacak? Hayvan yemenin normal, do─čal ve gerekli oldu─ču konusunda kendimize söyledi─čimiz efsane nedir?

Melanie Joy – ─░ki tane efsaneye inanmay─▒ ö─čreniriz. Birincisi, hayvanlar─▒ yemenin normal, do─čal ve gerekli olmas─▒d─▒r. Ve di─čer efsane, hayvanlar─▒ yememenin anormal, yapay ve gereksiz oldu─čudur. 

Yani bu tüm ma─čara adam─▒ diyeti durumu "do─čal olan" ile ilgili olacakt─▒r. Her zaman hayvanlar─▒ yedi─čimizi veya çok uzun zamand─▒r hayvanlar─▒ yedi─čimiz için olmas─▒ gerekti─či ┼čekilde yemeye devam etti─čimizi söyleyerek karnizmi hakl─▒ ç─▒karmay─▒ ö─črendik.

Bin y─▒ld─▒r hayvan yedi─čimiz do─čru. Bununla birlikte, en eski atalar─▒m─▒z─▒n meyve yiyiciler oldu─ču da do─črudur ve bin y─▒ld─▒r süre gelen beslenme ┼čeklimizin yaln─▒zca küçük bir yüzdesi hayvanlardan gelmektedir.

Ve elbette, hayvanlar─▒ yedi─čimiz sürece tecavüz ediyor ve öldürüyoruz. Ancak bugün bu uygulamalar─▒n uzun ömürlülü─čünü bunun için gerekçe olarak kullanm─▒yoruz.

Hayvan yemenin hayatta kalmak için gerekli oldu─čuna dair bu efsaneye inanmay─▒ ö─črendik. ┼×imdi bu efsane giderek çürütülüyor. Hayatta kalmak ve geli┼čmek istiyorsak daha az hayvan yemenin gerekli oldu─čunu ö─čreniyoruz.

Bu efsaneyi Paleo diyeti veya keto diyeti gibi diyetlerde görebilirsiniz, e─čer eti ve çokças─▒n─▒ yemiyorsak bir ┼čekilde hastalanaca─č─▒m─▒za, rahats─▒zlanaca─č─▒m─▒za, geli┼čemeyece─čimize dair bir inanç var.

Genellikle bu, hayvansal protein ile ba─člant─▒l─▒d─▒r: biliyorsunuz i┼čte, hayatta kalmak ve geli┼čmek için hayvansal proteine ihtiyac─▒m─▒z var. Elbette, bugün bu efsaneyi çürüten muazzam miktarda literatür var, ancak bu muhtemelen gerekli anlat─▒s─▒n─▒n esas ald─▒─č─▒ efsane.

Sigal Samuel – Dünyay─▒ etle beslemenin bir nevi gerekli oldu─ču fikrine ne diyorsunuz?

Melanie Joy – Birle┼čmi┼č Milletler ayn─▒ fikirde de─čil. Asl─▒nda tam tersi durum do─črudur. Hayvan tar─▒m─▒n─▒n, iklim de─či┼čikli─činin, ormans─▒zla┼čman─▒n, çölle┼čmenin, tatl─▒ su kaynaklar─▒n─▒n tükenmesinin, hepimizi etkileyen, ancak özellikle geli┼čmekte olan dünyadaki insanlar─▒ etkileyen sorunlar─▒n temel etkeni oldu─čunu biliyoruz.

[Yazar notu: Joy, insanlar─▒n cinsiyetçilik gibi bir sistemi nas─▒l me┼črula┼čt─▒rd─▒klar─▒ ile hayvanlar─▒ yemek gibi bir sistemi nas─▒l me┼črula┼čt─▒rd─▒klar─▒ aras─▒nda bir paralellik oldu─čuna inanm─▒yor.Bu gerekçelendirme sistemlerinin zay─▒flat─▒lma ┼čekillerinde paralellikler oldu─čunu dü┼čünüyor. Bizim için cinsiyetçilikle ilgili bir kar┼č─▒la┼čt─▒rma daha yapt─▒ ama bu sefer ikinci dalga feminizmin ba┼čar─▒s─▒ndan dersler ç─▒kar─▒yordu.]

Bir araya gelen birçok farkl─▒ faktör vard─▒, ancak 1960'lar─▒n ba┼člar─▒nda gerçek bir geri dönü┼čü mümkün k─▒lan teknolojinin rolünü küçümseyemeyiz. Bula┼č─▒k makinesinin, elektrikli çama┼č─▒r makinesinin, do─čum kontrol hap─▒n─▒n, ticari bebek mamalar─▒n─▒n pazarlanmas─▒n─▒n ve bulunabilirli─činin ortaya ç─▒k─▒┼č─▒n─▒ biliyoruz.

Ya┼čan─▒lan ┼čey ise, kad─▒nlar─▒n bu ev içi kölelik konumunda kalmalar─▒ gerekti─čini tart─▒┼čman─▒n giderek zorla┼čmas─▒yd─▒. Ev i┼člerini ve ev i┼člerini yöneten makinelere sahip oldu─čumuzda, art─▒k gün boyu evde birinin olmas─▒ gerekmiyor.

Bir davran─▒┼č bir seçim haline geldi─činde, bir davran─▒┼č─▒ art─▒k gerekti─či gibi gerekçelendiremedi─čimizde, o davran─▒┼č daha önce sahip olmad─▒─č─▒ ahlaki bir boyuta bürünür. Ve bu nedenle, bu teknolojik de─či┼čikliklerin ço─ču, toplumun feminizm meselesine, kad─▒nlar için e┼čit haklar meselesine daha aç─▒k hale gelmesine gerçekten yard─▒mc─▒ oldu, çünkü art─▒k kad─▒nlar─▒ ev kölesi pozisyonunda tutmak için güçlü bir gerekçe yoktu.

Sigal Samuel – Öyleyse, hayvan yemeyle ilgili gerekli efsanesi proteine olan ihtiyac─▒m─▒z ise, dünyay─▒ beslemek için buna ihtiyac─▒m─▒z var ise, ┼ču anda bu fikirlerden baz─▒lar─▒n─▒ y─▒kabilecek yeni bir teknoloji var m─▒?

Melanie Joy – Evet, sahip oldu─čumuz daha yeni teknolojiler. Biliyorsunuz, sadece be┼č y─▒l önce bile, bitki bazl─▒ et ürünleri bugün oldu─čundan tamamen farkl─▒yd─▒. Eski alternatiflerden çok daha lezzetli alternatifler var.

Yeni bitki bazl─▒ ürünler var: et, yumurta ve süt ürünleri. Ve tabii ki, bazen kültürlü veya temiz et olarak adland─▒r─▒lan ve hayvanlar─▒n hücrelerinden yarat─▒lan hücresel tar─▒ma sahipsiniz.

Sigal Samuel – Bitkilerden ya da hücrelerden yeti┼čtirilen eti ayn─▒ derecede lezzetli ve potansiyel olarak ayn─▒ derecede eri┼čilebilir ve ucuz hale getiren bu uygulanabilir alternatiflere sahip oldu─čunuzda, hayvan yemek giderek bir seçenek gibi hissettirebilir mi?

Melanie Joy – Kesinlikle. Hayvanlar─▒ yemeye gerçekten ihtiyac─▒m─▒z olmad─▒─č─▒ gerçe─či hakk─▒nda fark─▒ndal─▒k artt─▒kça, davran─▒┼č bir seçim haline geldi─činde, daha önce sahip olmad─▒─č─▒ etik bir boyuta bürünüyor. Kendini rahat hissetmek ve bu davran─▒┼č─▒ hakl─▒ ç─▒karmak giderek zorla┼č─▒yor.

Sigal Samuel – Çin gibi uzun zamand─▒r hayvansal et muadillerine sahip di─čer ülkeler de var. Çin, örne─čin ördek gibi görünen ve tad─▒na sahip olarak tasarlanm─▒┼č hayvansal et muadillerini sunduklar─▒ ortaça─č ziyafetlerine sahipti. Öyleyse neden ┼čimdi hayvansal et yerine geçen ürünler kalk─▒yor ve farkl─▒ oluyor?

Melanie Joy – Motivasyonun olmas─▒ gerekiyor. ─░nsanlar─▒n uzun süredir devam eden al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ de─či┼čtirmek için motive edilmeleri gerekiyor. Ve motivasyon fark─▒ndal─▒k gerektirir. Elli y─▒l önce, birçok insan hayvanlar─▒ yemekten uzakla┼čmak için bile nedenlerin fark─▒nda de─čildi. ─░nsanlar─▒n, kendileri için i┼če yarayan bir ┼čeyin alternatifini neden isteyeceklerini gerçekten anlayabilmeleri gerekir.

Sigal Samuel – Gelecekte hiç et yemedi─čimiz ve kimseye asla bask─▒ yapmayaca─č─▒m─▒z harika bir dünyaya sahip olaca─č─▒m─▒z fikrine bir dakikal─▒─č─▒na ┼čüpheyle yakla┼čmak istiyorum.

Ortalama bir Amerikal─▒ y─▒lda 200 pound (90 kg) civar─▒nda et yiyor. Çin veya Hindistan gibi geli┼čmekte olan ekonomilere bakt─▒─č─▒n─▒zda, trend çizgileri öyle gösteriyor ki, ekonomik olarak geli┼čtikçe ABD gibi ülkelerde sahip oldu─čumuz yeme al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ takip edecekler, yani diyetlerinde daha fazla protein özellikle daha fazla et isteyecekler.

Öyleyse, tüm bunlar göz önüne al─▒nd─▒─č─▒nda, dünyan─▒n bir ┼čekilde bu e─čilimlerin üstesinden gelip yine de hayal etti─činiz gelece─če do─čru ilerlemesi muhtemel mi?

Melanie Joy – Her ┼čeyden önce, geli┼čmekte olan ülkeler daha fazla et yemeyecekler. Halihaz─▒rda, daha çok et yiyorlar.

Vegan hareket tüm dünyada büyüyor. Vegan olmayan, ancak iklim de─či┼čikli─čiyle ilgilenen birçok insan var. Fabrika çiftliklerinden gelen baz─▒ kirlilik ve toksinlerle ilgileniyorlar. Ve böylece dünya çap─▒nda muazzam miktarda artan bir direnç var, karnizmin yay─▒lmas─▒na gerçekten meydan okuyor.

Al─▒nt─▒: 3 core myths about eating animals — and why food tech may vanquish them

─░lgili Makaleler

Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

“Bu uyan─▒┼č ├žok sanc─▒l─▒ oluyor ama inan─▒n bir daha g├Âzlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. T├╝m bu zul├╝mlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, ├╝├ž be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan d├Ând├╝rmesine yeterli olmuyor.”

Yan─▒tlar