─░la├ž E┼čde─čerleri Vegan m─▒d─▒r?

hayvan deneyleri ve ila├ž sekt├Âr├╝

2 g├╝n ├Ânce Y─▒ld─▒z Teknik ├ťniversitesinde hayvan deneyleri ├╝zerine yapt─▒─č─▒m konu┼čmadan sonra soru cevap k─▒sm─▒na ge├žtik. Dinleyicilerimizden biri beslenmesini tamamen de─či┼čtirdi─čini, k─▒yafetlerini art─▒k tamamen vegan se├žti─čini, ila├ž kullanmas─▒ gerekirse e┼čde─čer ila├ž kulland─▒─č─▒n─▒ (bu konuda vicdan─▒ ├žok rahat ├ž├╝nk├╝ birileri icazet vermi┼č) yaln─▒z geriye kalan birka├ž endi┼česi oldu─čunu ve bu konuda yard─▒m istedi─činden bahsetti. Eski k─▒yafetlerini topra─ča g├Âmmek konusunda akl─▒na yatmayan bir ┼čeyler vard─▒. 

E─čer bu yaz─▒ya ele┼čtiri yaz─▒s─▒ yazabiliyorsan─▒z eminim hepiniz ya bilgisayar─▒n─▒zdan ya da elinizdeki ak─▒ll─▒ telefondan yorum yaz─▒yorsunuzdur. Elinizdeki telefonlar─▒n vegan olmad─▒─č─▒n─▒ biliyor musunuz? Ya da kulland─▒─č─▒n─▒z bilgisayar─▒n baterilerinin? kalem pillerin? bisiklet lastiklerinin? Kulland─▒─č─▒n─▒z ila├žlar─▒n hayvanlar ├╝zerinde denendi─čini biliyor musunuz peki? Hayvan s├Âm├╝r├╝s├╝ hayat─▒n her an─▒nda var maalesef. Ancak bu durumda bile veganlar─▒n birbirlerine veganl─▒k ├Â─črettiklerini, kimin daha ├žok vegan oldu─čunu kan─▒tlama ├žal─▒┼čmalar─▒na girdi─či tart─▒┼čmalara tan─▒k oluyorum, ├žok ├╝z├╝lerek. Az et t├╝ketimini savunanlara ÔÇťdaha az katil ol diyebilir misinÔÇŁ benzetmesi yaparak veganl─▒ktan daha az─▒n─▒ ├Ânermememiz gerekti─čini s├Âyl├╝yoruz. Peki veganl─▒─č─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒ kim ├žiziyor? Ak─▒ll─▒ telefonlar ├╝retilirken ├Âld├╝r├╝len hayvanlar─▒ saym─▒yor muyuz? Onlar─▒ ├Âld├╝rmeye sebep olmak katil olmak de─čil mi? Peki ya her kulland─▒─č─▒m─▒z antibiyotik asl─▒nda hayvanlar─▒n ├Âl├╝m├╝ne yol a├ž─▒yorsa?

Son 1 y─▒ld─▒r ├Âzellikle hayvanlar ├╝zerinde yap─▒lan deneyler konusunda y├╝zlerce bilimsel yay─▒n, onlarca kitap okudum hatta t├╝rkiyede ilk defa bu konuyla ilgili uluslararas─▒ hakemli dergilerde yay─▒nlanmak ├╝zere Ya─čmur ├ľzg├╝r G├╝ven ile bilimsel makale yazd─▒m. Kendilerini ÔÇťger├žek veganÔÇŁ olarak kabul eden insanlar─▒n ÔÇťila├ž e┼čde─čeri kullan─▒yorum bunlar vegan ├ž├╝nk├╝ÔÇŁ s├Âylemlerini  ÔÇťvicdan rahatlatmaÔÇŁ yapmak olarak g├Âr├╝yorum. Nas─▒l veganl─▒ktan daha az─▒ ├Ânerilemezse ila├ž e┼čde─čeri sa├žmal─▒─č─▒ da ├Ânerilemez. E┼č de─čer ila├žlar─▒n ni├žin vegan olmad─▒klar─▒n─▒ size basit├že anlatay─▒m.

Diyelim ben a firmas─▒y─▒m ve xyz-xds molek├╝l├╝ ilac─▒n─▒ geli┼čtirece─čim. ├ľnce hayvanlar ├╝zerinde deniyorum. Yan etkilerine bak─▒yorum. S─▒k─▒nt─▒ ├ž─▒kmad─▒ysa sonraki a┼čamada g├Ân├╝ll├╝ insanlar ├╝zerinde deniyorum. Oradan da ge├žerse patentini al─▒p piyasaya s├╝rebiliyorum. Aradan 10 sene ge├žiyor patent hakk─▒m bitiyor, b firmas─▒ benim patentini ald─▒─č─▒m xyz-xds molek├╝l├╝n├╝n form├╝l├╝n├╝ benden al─▒yor, ├╝retiyor, hayvanlar ├╝zerinde denemeden, e┼čde─čer oldu─čunu insanlar ├╝zerinde kan─▒tlad─▒ktan sonra direkt piyasaya s├╝r├╝yor. b firmas─▒ndan ald─▒─č─▒m ila├ž hayvanlar ├╝zerinde denenmemi┼čtir diyebilir miyiz? Hay─▒r tabi ki! Burada ├Ânemli olan xyz-xds molek├╝l├╝n├╝n ke┼čfidir. Hangi firma olursa olsun molek├╝l ├╝retiliyorsa ba┼čta yap─▒lan hayvan deneyleri neticesinde o ilac─▒ ├╝retebiliyordur. Molek├╝l bulunduktan sonra hangi firmadan ald─▒─č─▒n─▒z─▒n bir ├Ânemi yok, ├ž├╝nk├╝ bir daha molek├╝l├╝ bulan firma da dahil hayvanlar ├╝zerinde deney yap─▒lm─▒yor. Birka├ž y─▒l sonra ÔÇťqwe-rtyÔÇŁ molek├╝l├╝n├╝ de b firmas─▒ bulmak i├žin hayvanlar ├╝zerinde deney yapacak, 10 y─▒l sonra ben a firmas─▒ olarak b firmas─▒ndan form├╝l├╝ alaca─č─▒m ve ├╝retip hayvanlar ├╝zerinde denemeden piyasaya s├╝rece─čim. Az ├Ânce a firmas─▒ndan almad─▒─č─▒n─▒z xyz-xds molek├╝l├╝n├╝ b firmas─▒ndan alm─▒┼čt─▒n─▒z. ┼×imdi de qwe-rty molek├╝l├╝n├╝ a firmas─▒ndan m─▒ alacaks─▒n─▒z? Bug├╝n eczaneden ald─▒─č─▒n─▒z neredeyse her molek├╝l ke┼čfi s─▒ras─▒nda hayvanlar ├╝zerinde denenmi┼čtir. ─░la├ž molek├╝llerinin bulunmas─▒ a┼čamas─▒nda hayvanlar ├╝zerinde yan etki testleri yap─▒l─▒r. Molek├╝l bulunduktan sonra a firmas─▒ da b firmas─▒ da olsa ilac─▒ ├╝reten b├╝t├╝n firmalar ba┼čta yap─▒lan hayvan deneylerinin sonucu baz al─▒narak ilac─▒ ├╝retir. ├ľnemli olan molek├╝llerdir markalar de─čil. Yan─▒lg─▒ya d├╝┼čmeyin. ÔÇťger├žek veganlar─▒nÔÇŁ ho┼čuna gitmeyecektir bu s├Âylediklerim, ila├ž kullan─▒m─▒ konusundaki tek ├ž─▒k─▒┼č kap─▒lar─▒n─▒ da kapatm─▒┼č oluyorum bu y├╝zden, ne kullanaca─č─▒z diye soruyorsan─▒z, ┼čimdilik ger├žekten bilmiyorum, bu biraz da sizin ne kadar ÔÇťger├žek veganÔÇŁ oldu─čunuza ba─čl─▒ ya da veganl─▒k ├žizgilerinizi nerelere ├žekti─činize, ya da g├Âzlerinizi nelere kapatt─▒─č─▒n─▒zaÔÇŽ

Hayvanlar ├╝zerinde deney yap─▒lmas─▒ kar┼č─▒tlar─▒ olarak edinmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z kazan─▒m molek├╝llerin ke┼čfi an─▒nda hayvanlar ├╝zerinde denenmesine engel olmakt─▒r, bu y├╝zden in vitro ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n, k├Âk h├╝crelerden ├╝retilmi┼č ger├žek insan dokular─▒n─▒n, organ chipÔÇÖlerinin kullan─▒lmas─▒n─▒ yayg─▒nla┼čt─▒rmak i├žin toplumsal bilin├ž olu┼čturmal─▒y─▒z, bu sayede, sesimizi y├╝kselterek ve tepkimizi g├Âstererek, ila├ž firmalar─▒n─▒, bilim insanlar─▒n─▒ zaman i├žerisinde hayvanlar─▒n kullan─▒lmad─▒─č─▒ bilimsel y├Ântemlere y├Ânlendirebilelim. ─░la├ž e┼čde─čeri kullanabiliriz diyerek hayvan s├Âm├╝r├╝s├╝n├╝n nihayetinde son bulaca─č─▒ bu s├╝reci uzatmayal─▒m.

Dr. O─čuzcan K─▒n─▒ko─člu

─░lgili Makaleler

Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

“Bu uyan─▒┼č ├žok sanc─▒l─▒ oluyor ama inan─▒n bir daha g├Âzlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. T├╝m bu zul├╝mlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, ├╝├ž be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan d├Ând├╝rmesine yeterli olmuyor.”

Yan─▒tlar