Greta’n─▒n Direni┼či

Biz neyin iyi ve neyin k├Ât├╝ oldu─ču ( ve bazen her ikisi de olmad─▒─č─▒ ) bize s├Âylenmeden ├žok ├Ânce zaten iyi ile k├Ât├╝ aras─▒nda se├žim yapma durumunda kal─▒yoruz. ├ľteki ile kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z o ka├ž─▒n─▒lmaz anda zaten hemen bu se├žimle y├╝z y├╝ze geliyoruz. Bunun anlam─▒ ise ┼čudur: Se├želim ya da se├žmeyelim, biz, ahlaki bir sorunun i├žine do─čuyor ve ya┼čam tercihlerimizle ahlaki ikilemler olarak kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. Bunun sonucu olarak da, biz, (herhangi bir) s├Âzle┼čme, ├ž─▒kar hesab─▒ ya da davaya ba─čl─▒l─▒k yoluyla do─čacak herhangi bir somut sorumluluk ├╝stlenmeden ├žok ├Ânce ahlaki sorumluluklar -yani, iyi ile k├Ât├╝ aras─▒nda se├žim yapma sorumluluklar─▒- ta┼č─▒yoruz. Bunun bir di─čer sonucu ise ┼čudur: Bu t├╝r sorumluluklar, iyi i┼členmi┼č bir kurallar koduna ├ževirmeye u─čra┼čt─▒klar─▒ asal ahlaki sorumlulu─ču ├Âld├╝r├╝p onun yerine ge├žemezler; yani, ahlaki sorumluluk olgusu, yaln─▒zca gizlenebilir, iptal edilemez. Tabi ├Âteki i├žin sorumlulu─čunun kendisi bizzat bir m├╝phemlikle birlikte ortaya ├ž─▒k─▒yor. ┼×unu s├Âyleyebiliriz: iyi ile k├Ât├╝n├╝n m├╝phemli─čiyle y├╝zle┼čmek (ve dolay─▒s─▒yla da deyim yerindeyse ki┼činin kendi sorumlulu─ču ad─▒na sorumluluk almak ahlaki olman─▒n tek anlam─▒d─▒r. ─░yi ile k├Ât├╝ aras─▒ndaki s─▒n─▒rlar, daha ├Ânceden ├žizilmedi─či i├žin, eylem s─▒ras─▒nda ├žiziliyor. Bu s─▒n─▒rlar─▒ ├žizmeye y├Ânelik ├žabalar─▒n sonucu, ├Ânceden yap─▒lm─▒┼č bir yollar a─č─▒na de─čil, neredeyse gidece─či belli olmayan ayak izleri hatt─▒na benziyor. Bundan dolay─▒ da yaln─▒zl─▒k, t─▒pk─▒ m├╝phemlik gibi, sorumluluk evinin daimi ve d─▒┼čar─▒ at─▒lamaz bir sakinidir.(Z. Bauman, Par├žalanm─▒┼č Hayat, s.10-11)

Bu giri┼či ba─člayaca─č─▒m konu, san─▒r─▒m vegan olduktan sonra etik meselesinin zihnimde yeniden, en ba┼čtan g├╝ndeme gelmesi… Veganl─▒k ser├╝venimde beni en ┼ča┼č─▒rtan ┼čeyin; zihnimi berrakla┼čt─▒ran baz─▒ ger├žeklerin etraf─▒mdaki insanlar─▒n zihninde son derece bulan─▒k kalmas─▒ y├Ân├╝ndeki s─▒n─▒r tan─▒maz ataletleri diyebilirim. Do─črusu etraf─▒mdaki tek bir ki┼činin dahi ├Â─črendi─čim ┼čeylerle y├╝zle┼čme talebinin olmamas─▒ bu konuyu sadece haz ve al─▒┼čkanl─▒klarla a├ž─▒klamama engel oldu. BaumanÔÇÖa d├Ânersek neden sorumluluk evimize vegan yaln─▒zl─▒─č─▒ ekleyemedi─čimizi bast─▒r─▒lanlar─▒n sesinin duyurulmas─▒ yolundan ge├žen ├Âzg├╝rle┼čmeden neden korktu─čumuzu d├╝┼č├╝nmeye ba┼člad─▒m. BaumanÔÇÖ─▒n bahsetti─či belirsizlik yani m├╝phemlikten mi geliyordu bu korku? Hepimiz pek ├žok kez ├Âteki ile kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z anlarda se├žimlerle y├╝z y├╝ze geliyor ve ahlaki sorumluluklar─▒m─▒z─▒ iptal edemiyorsak yasalar─▒ olmayan bir ahlak─▒n konusu ya da s├Âzde yasalar─▒n konusu olarak hayvanlar─▒ her g├╝n her an hayat─▒n her yerinde her ┼čekilde s├Âm├╝rme davran─▒┼č bi├žimimizi tam olarak nerede konumland─▒r─▒yoruz? Din? Gelenek-Al─▒┼čkanl─▒k? Haz? Kolayl─▒k? Tahakk├╝m? T├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒(kapitalizm)?Etik konusunu tek ba┼č─▒na i┼člemek elbette birka├ž uzun yaz─▒n─▒n konusu ancak ÔÇś─░yiÔÇÖ ile ÔÇÖk├Ât├╝ÔÇÖ aras─▒nda se├žim yapma ve ahlaki kararlar alma y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝nden ka├ž─▒┼č, hayat─▒n en normalle┼čtirilmi┼č ├Âtekileri ve gezegen i├žin ahlaki sorumluluk alman─▒n reddedilmesi, sonu├ž olarak ÔÇśsorumluluk almad─▒─č─▒n s├╝rece rahatlat─▒lmas─▒ gereken bir vicdan─▒n da olmayacakt─▒rÔÇÖ mantalitesine dayan─▒yor gibi… Oysa yukardaki pasajdan yola ├ž─▒karsak gezegen ad─▒na alaca─č─▒m─▒z sorumlulu─čun, tedavisi imkans─▒z bir m├╝phemli─či cesaretle kar┼č─▒lamam─▒z─▒ sa─člayaca─č─▒ da a├ž─▒kÔÇŽ

S├╝rekli ┼čikayet ediyor ama ┼čikayet etti─čimiz sonu├žlar─▒n gerek├želerini g├Ârmekten s├╝rekli ka├ž─▒yoruz. CioranÔÇÖ─▒n dedi─či gibi ÔÇśhayat, bu uygarl─▒─č─▒n kendisini adad─▒─č─▒ de─čerleri ger├žekle┼čtirmenin bir arac─▒ olman─▒n yerine sadece kendisi i├žin var oldu─ču s├╝rece ├ž├Âk├╝┼č d├Ânemi ba┼čl─▒yorÔÇŽ 

O zaman yapt─▒─č─▒m─▒z her se├žim ve giri┼čti─čimiz her eylemle asl─▒nda ├Âzg├╝rl├╝─č├╝m├╝z├╝ s─▒n─▒yoruz diyebilir miyiz?

D├╝┼č├╝nceler kafamda dola┼č─▒yorÔÇŽ D├╝┼č├╝nceler birbirine ba─član─▒yor, kopuyor, unutuyorum, uyuyorum… Uyan─▒yorum, ayn─▒ sorulara, ayn─▒ belirsizliklereÔÇŽ Sonra bir g├╝n yine yaln─▒zl─▒─ča uyand─▒─č─▒m bir g├╝n 16 ya┼č─▒nda bir aktivist ke┼čfediyorum. Sorumluluk evinin kap─▒s─▒n─▒ belirsizli─če, yaln─▒zl─▒─ča ama u├žsuz bucaks─▒z bir ├╝mide sonuna kadar a├žm─▒┼č vegan bir aktiviste. 

Sonra bir tanesine dahaÔÇŽ Ayn─▒ gezegende farkl─▒ bir dil  konu┼čuyoruz. Ama s├Âyledikleri ┼čeyler d├╝nyan─▒n her dilinde ayn─▒ anlamda, ayn─▒ netlikte ve ayn─▒ aciliyette:

ÔÇŽ Ad─▒m Greta Thunberg, 15 ya┼č─▒nday─▒m ve iklim adaleti i├žin konu┼čuyorum. Fark yaratmak i├žin hi├žbir zaman k├╝├ž├╝k olmad─▒─č─▒m─▒z─▒ ├Â─črendim. Ve e─čer birka├ž ├žocuk sadece okula gitmeyerek d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒nda man┼četlere ├ž─▒kabiliyorsa ger├žekten istersek birlikte neler yapabilece─čimizi hayal edin. Ancak bunu yapabilmek i├žin ne kadar rahats─▒z edici olursa olsun a├ž─▒k konu┼čmak zorunday─▒z. Siz sadece hi├ž bitmeyen ye┼čil ekonomik b├╝y├╝meyi konu┼čuyorsunuz ├ž├╝nk├╝ pop├╝ler olamamaktan korkuyorsunuz. Yap─▒lmas─▒ mant─▒kl─▒ olan tek ┼čey imdat frenini ├žekmekken, bizi bu hale getiren ayn─▒ k├Ât├╝ fikirlerle ilerlemekten s├Âz ediyorsunuz. Biz ├žocuklara b─▒rakt─▒─č─▒n─▒z ┼čeyin b├Âyle bir y├╝k oldu─čunu itiraf edebilecek kadar bile olgun de─čilsiniz. Pop├╝ler olmak umurumda de─čil, iklim adaleti ve ya┼čayan bir gezegen umurumda. Olduk├ža az say─▒da insan muazzam miktarlarda para kazanma f─▒rsatlar─▒n─▒ kaybetmesin diye medeniyetimiz feda ediliyor. Zengin insanlar l├╝ks i├žinde ya┼čayabilsin diye biyosferimiz feda ediliyor. Birka├ž ki┼činin l├╝ks├╝n├╝ ├Âdeyen ┼čey bir ├žok ki┼činin ac─▒s─▒d─▒r. ├çocuklar─▒n─▒z─▒ her ┼čeyden ├žok sevdi─činizi s├Âyl├╝yorsunuz ama b├Âyle olmas─▒na ra─čmen onlar─▒n g├Âzleri ├Ân├╝nde geleceklerini ├žal─▒yorsunuz. Eviniz yan─▒yor gibi davranmal─▒s─▒n─▒z, ├ž├╝nk├╝ yan─▒yorÔÇŽ

Sonra MobyÔÇÖnin ÔÇśd├╝nyan─▒n en m├╝kemmel kad─▒n─▒ bir veganÔÇÖ dedi─či Jane GodallÔÇÖ─▒ dinliyorum;

ÔÇŽBiliyor musunuz, d├╝nya da bir ├žok yerde suyun zehirledi─či k├╝├ž├╝k bebekler d├╝nyaya getiriyoruz. Ve hava onlara zarar veriyor, kirlenmi┼č arazide yeti┼čmi┼č besin onlar─▒ zehirliyor. Ve bu sadece uzaktaki geli┼čmekte olan d├╝nyada de─čil, her yerde. V├╝cudumuzda yakla┼č─▒k 50 sene ├Ânce sahip olmad─▒─č─▒m─▒z yakla┼č─▒k 50 ├že┼čit kimyasal var. Ve ast─▒m gibi bir ├žok hastal─▒k ve belirli kanser t├╝rleri bizim kirli zehirli at─▒klar─▒m─▒z─▒n bo┼čalt─▒ld─▒─č─▒ yerlerde art─▒┼č g├Âsteriyor. D├╝nyan─▒n her yerinde kendimize ve ayn─▒ zamanda hayvanlara, do─čan─▒n kendisine zarar veriyoruz. Bizi var eden Do─ča Ana. Zaman─▒m─▒z─▒ ge├žirmemiz gereken var oldu─čuna inand─▒─č─▒m, bizim fiziksel geli┼čmemiz i├žin yararl─▒ olan a─ča├žlar─▒n, ├ži├žeklerin ve ku┼člar─▒n oldu─ču Do─ča Ana. Yine de geli┼čmi┼č d├╝nyada, beton i├žinde b├╝y├╝d├╝kleri ve b├╝t├╝n bildikleri sanal ger├žeklik oldu─ču i├žin do─čay─▒ hi├ž g├Ârmeyen, gidip g├╝ne┼čin alt─▒nda ya da yukar─▒daki g├Âlgelikten gelen benekli g├╝ne┼č zerrelerinin alt─▒nda yatma ┼čans─▒ olmadan b├╝y├╝yen y├╝zlerce ├žocuk var. Ben seyahat ederken, umudunu yitirmi┼č gen├ž insanlarla tan─▒┼č─▒p durdum. ┼×├Âyle hissediyorlard─▒, ÔÇśne yapt─▒─č─▒m─▒z─▒n ├Ânemi yok, yar─▒n ├Âlece─čimiz i├žin yiyip i├žip mutlu oluruzÔÇÖ Bir de k─▒zg─▒n olanlarla tan─▒┼čt─▒m, ve k─▒zg─▒nl─▒k ┼čiddete d├Ân├╝┼čebilir, ve hepimiz buna a┼činay─▒z…Bu y├╝zden 1991ÔÇÖde TanzanyaÔÇÖda ÔÇśRoots and ShootsÔÇÖ ad─▒ndaki program─▒ ba┼člatt─▒m. Roots(k├Âkler) s─▒k─▒ bir temel olu┼čturur. Shoots(filizler) k├╝├ž├╝k g├Âr├╝n├╝r, ama g├╝ne┼če ula┼čmak i├žin tu─čladan duvarlar─▒ y─▒kabilirler. Tu─čladan duvarlar─▒ bu d├╝nyan─▒n ├╝zerine y─▒kt─▒─č─▒m─▒z b├╝t├╝n sorunlar olarak d├╝┼č├╝n├╝n. O zaman g├Âr├╝rs├╝n├╝z ki bu bir umut mesaj─▒. D├╝nyada binlerce insan duvarlar─▒ y─▒kabilir, buray─▒ daha iyi bir d├╝nya yapabilir. Ve ÔÇśRoots and ShootsÔÇÖun en ├Ânemli mesaj─▒, her bir bireyin fark yaratt─▒─č─▒d─▒r. Her birimiz her g├╝n etraf─▒m─▒zdaki d├╝nyay─▒ etkiliyoruz. Roots and Shoots program─▒ gen├žleri ├╝├ž farkl─▒ projeye sokuyor. Ve bu projeler, d├╝nyay─▒ daha iyi bir yer haline getirmek i├žinÔÇŽ ├çocuklar okul ├Âncesinden ├╝niversiteye kadar kendi programlar─▒n─▒ ├Â─črenip yay─▒yorlar. Neden? ├ç├╝nk├╝ onda bir pay sahibi oluyorlar, ve ne yapacaklar─▒na kendileri karar veriyorlar. Bu ebeveynlerinin ya da ├Â─čretmenlerinin onlara s├Âyledi─či bir ┼čey de─čil. Her yerde parlayan g├Âzleriyle ÔÇśyaratt─▒─č─▒m─▒z farka bakÔÇÖ diyen ├žocuklar var. Felsefemiz ├žok basit; ┼čiddete inanm─▒yoruz. Sorunlar─▒ ├ž├Âzmenin ara├žlar─▒ bilgi ve anlay─▒┼čt─▒r. Ger├žekleri bil, ama onlar─▒n b├╝y├╝k resme nas─▒l uyum sa─člad─▒klar─▒n─▒ g├Âr. Ve b├╝t├╝n ya┼čama sayg─▒ya y├Ânlendiren sevgi ve merhamet. Hepimizin bu d├╝nyay─▒ daha iyi bir yer yapmay─▒ ne kadar umursad─▒─č─▒n─▒z a├ž─▒k. Bu ├žok cesaret verici. ├çocuklar bana soruyor; ÔÇśDr. Jane ger├žekten gelecek i├žin umudunuz var m─▒?ÔÇÖ Do─čan─▒n ├žabuk iyile┼čme ├Âzelli─či vard─▒r. Bir nehri yok edebiliriz, ve onu hayata d├Ând├╝rebiliriz. Terk edilmi┼č koca bir alan g├Ârebiliriz, ve biraz zaman ve yard─▒mla yeniden verimli hale getirebiliriz. Ve inat├ž─▒ insan ruhuÔÇŽTamamen imkans─▒z g├Âr├╝nen ┼čeyler yapan inan─▒lmaz insanlarla ├ževriliyiz. Nelson Mandela, halk─▒n─▒ ─▒rk ayr─▒m─▒n─▒n deh┼četinden bir k─▒y─▒m olmadan ├ž─▒karabildi. 11 Eyl├╝lden sonra b├╝t├╝n o korkuya ra─čmen sevgi ve merhameti de g├Ârd├╝m. Ve o s─▒ralarda bir g├╝n biri Mahatma GandhiÔÇÖden bir al─▒nt─▒ yapt─▒: ÔÇśE─čer insanl─▒k tarihine bakarsan─▒z, her k├Ât├╝ rejimin iyilik taraf─▒ndan alt edildi─čini g├Âr├╝rs├╝n├╝z.ÔÇÖ Ve bundan sonras─▒nda da bir kad─▒n bana k├╝├ž├╝k bir ├žan verdi. Ve dei ki ÔÇśE─čer umuttan ve bar─▒┼čtan s├Âz ediyorsan─▒z bunu ├žal─▒n. Bu ├žan Pol PotÔÇÖun ├Âld├╝r├╝c├╝ arazilerinden ├ž─▒kan etkisiz hale getirilmi┼č bir may─▒n─▒n metalinden yap─▒lm─▒┼čt─▒rÔÇÖÔÇŽ Evet umut var, umut nerede? Politikac─▒larla birlikte mi? Hay─▒r bizim ellerimizde, benim elimde sizin elinizde ve ├žocuklar─▒n elinde. Ger├žekten fark yaratabilecek olan bizleriz. E─čer bilin├žli bir ┼čekilde m├╝mk├╝n olan en hafif ekolojik ayak izini b─▒rakt─▒─č─▒m─▒z ya┼čamlar─▒m─▒z olursa, bizim i├žin almas─▒ etik olan ┼čeyleri sat─▒n al─▒rsak ve olmayanlar─▒ almazsak, bir gecede d├╝nyay─▒ de─či┼čtirebilirizÔÇŽ (Ted konu┼čmas─▒)

─░├žimdeki belirsizlik m├╝thi┼č bir ┼čekle b├╝r├╝n├╝yor. Yaln─▒zl─▒─č─▒m, kalabal─▒─č─▒m oluyorÔÇŽ

─░lgili Makaleler

Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

“Bu uyan─▒┼č ├žok sanc─▒l─▒ oluyor ama inan─▒n bir daha g├Âzlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. T├╝m bu zul├╝mlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, ├╝├ž be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan d├Ând├╝rmesine yeterli olmuyor.”

Pokot Film Ele┼čtirisi

ÔÇŁYasalar katilleri yani avc─▒lar─▒ koruyor. Tarihte ├žok say─▒da hayvan─▒n duru┼čmas─▒ g├Âr├╝ld├╝ ve o hayvanlar cezaland─▒r─▒ld─▒. Fakat hayvanlara kar┼č─▒ i┼členen su├žlar yasal hale getirildi.ÔÇŁ Yukar─▒daki s├Âzleri…

Yan─▒tlar