T├╝rkiye Plastik At─▒k ─░├žinde Y├╝z├╝yor

t├╝rkiye plastik i├žinde y├╝z├╝yor

T├╝rkiye plastik at─▒k i├žinde y├╝z├╝yor.

Koronavir├╝s ise bu durumu daha k├Ât├╝ hale getirebilir.

Aktivistler, T├╝rkiyeÔÇÖnin plastik at─▒klar─▒n─▒ y├Ânetmekte zorlan─▒rken neden di─čer milletlerden plastik ithalat─▒na devam etti─čini sorguluyor.

D├╝nya Vah┼či Ya┼čam FonuÔÇÖna(WWF) g├Âre, AkdenizÔÇÖdeki en kirli sahiller T├╝rkiyeÔÇÖye ait.

Ge├žen y─▒l sonbahar─▒n sonlar─▒na do─čru, nispeten s─▒cak olan havay─▒ de─čerlendirmek isteyen ┼×ahin ailesi e┼čyalar─▒n─▒ toplay─▒p ─░stanbulÔÇÖa bir saat uzakl─▒kta bir sahilde vakit ge├žirmeye gitti.

42 ya┼č─▒ndaki Ay┼če ┼×ahin Al JazeeraÔÇÖya konu┼čtu. ÔÇťBen ├žocukken babam bizi buraya getirirdi, ┼čimdi ben de kendi ├žocuklar─▒m─▒ getiriyorum. Eskiden neredeyse ad─▒m at─▒lmam─▒┼č gibiydi, ┼čimdiyse ├žocuklar─▒n oynad─▒─č─▒ yerler ├ž├Âple kapl─▒.ÔÇŁ

ÔÇť┼×ehir hayat─▒ndan uzakla┼čmak bize iyi geliyor ama ke┼čke etrafta birikmi┼č plastik y─▒─č─▒nlar─▒ olmasayd─▒. Bir de bu durum neredeyse normal geliyor art─▒k.ÔÇŁ  

T├╝rkiyeÔÇÖnin sahillerindeki bu plastik y─▒─č─▒n─▒n─▒ tek fark eden ┼×ahin ailesi gibi sahillerin s├╝rekli ziyaret├žileri de─čil. ├ťlkenin k─▒y─▒lar─▒ pek ├žok noktada kendi akarsu yataklar─▒ndan gelen at─▒klar ve AkdenizÔÇÖdeki kom┼čular─▒ndan gelen ├ž├Âp ile g├Âm├╝lm├╝┼č durumda.

T├╝rkiye, AlmanyaÔÇÖn─▒n ard─▒ndan AvrupaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k ikinci plastik ├╝reticisidir. Her y─▒l milyonlarca ton plastik ├ž├Âpe at─▒l─▒yor. At─▒k toplama sistemi ise bu plasti─čin yaln─▒zca k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒yla ba┼č edebiliyor. Kalan─▒ ise yak─▒l─▒yor, g├Âm├╝l├╝yor ya da denize at─▒l─▒yor.

UN Comtrade taraf─▒ndan toplanan bilgilere g├Âre T├╝rkiye, 2018 itibar─▒ ile deniz a┼č─▒r─▒ ├╝lkelerden 226.449 ton plastik at─▒k ithal etmi┼č. Bu ┼čok edici say─▒ T├╝rkiyeÔÇÖyi ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan elden ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č plastik ithalat─▒nda ilk 10ÔÇÖa yerle┼čtiriyor.

H├╝k├╝met, ├╝lkeye giren at─▒─č─▒ kontrol edebilmek i├žin Aral─▒k ay─▒nda ├ž├Âp ithalat─▒na bir k─▒s─▒tlama getirdi. Yeni yasaya g├Âre, ┼čirketler de at─▒k ithalat─▒n─▒ %20 oran─▒nda azaltmak zorunda.

├çukurova ├ťniversitesi Su ├ťr├╝nleri Fak├╝ltesi akademisyeni Sedat G├╝ndo─čdu ise al─▒nan yeni ├Ânlemlerin plastik end├╝strisine tekrar hayat vermi┼č olan koronavir├╝s taraf─▒ndan ekarte edilece─čine inan─▒yor. ├ľrne─čin market ├╝r├╝nleri COVID-19 yay─▒l─▒m─▒n─▒ ├Ânlemek amac─▒yla artt─▒r─▒lm─▒┼č hijyen standartlar─▒na uysun diye tek tek paketleniyor.

G├╝ndo─čdu, ÔÇť├ľn├╝m├╝zdeki y─▒llarda ├žok daha ciddi bir plastik kirlili─čiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalaca─č─▒z,ÔÇŁ dedi.

├çin 2018ÔÇÖde deniz a┼č─▒r─▒ plastik ithalat─▒n─▒ yasaklad─▒─č─▒nda, T├╝rkiye D├╝nyaÔÇÖdaki en b├╝y├╝k plastik ithalat├ž─▒lar─▒ndan biri haline geldi.

ÔÇśPlastik ├žorbas─▒ÔÇÖ

G├╝ndo─čdu, D├╝nyaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k kapal─▒ denizi AkdenizÔÇÖi ÔÇťplastik ├žorbas─▒ÔÇŁ olarak tan─▒ml─▒yor. 

D├╝nya Vah┼či Ya┼čam Fonu (WWF) taraf─▒ndan yay─▒mlanan 2019 tarihli bir rapora g├Âre, 247 milyar plastik par├žas─▒ AkdenizÔÇÖde y├╝z├╝yor. Her ge├žen dakika ise 33.800 pet ┼či┼čeye e┼čde─čer plastik bu kar─▒┼č─▒ma ekleniyor.

Bu durum h─▒zla devrilme noktas─▒na yakla┼č─▒yor.

WWF, AkdenizÔÇÖin en kirli b├Âlgesinin her g├╝n kilometre ba┼č─▒ 30 kilogram plastik ta┼č─▒yan ak─▒nt─▒lar─▒yla T├╝rkiyeÔÇÖnin g├╝ney k─▒y─▒lar─▒ oldu─čunu ifade etti. 

Ayr─▒ca T├╝rkiyeÔÇÖnin, AkdenizÔÇÖdeki t├╝m plastik s─▒z─▒nt─▒s─▒n─▒n 5ÔÇÖte birinden sorumlu oldu─čunu s├Âyledi.

Vah┼či ya┼čam─▒n ├Âdedi─či a─č─▒r bedelin insan sa─čl─▒─č─▒ ├╝zerine etkileri de var. T├╝rkiyeÔÇÖdeki bal─▒klar─▒n neredeyse yar─▒s─▒n─▒n mikroplastik i├žerdi─či ke┼čfedildi.

G├╝ndo─čdu, ÔÇťVah┼či ya┼čam insan davran─▒┼člar─▒n─▒n bask─▒s─▒ alt─▒na eziliyor,ÔÇŁ dedi. ÔÇťB├Âyle b├╝y├╝k miktardaki plastik k─▒y─▒ ┼čeridini hem insanlar i├žin hem de vah┼či ya┼čam i├žin ya┼čanamaz hale getiriyor.ÔÇŁ

Ekonomi de tehlikeyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya. WWF, plastik at─▒klar─▒n turizm sekt├Âr├╝n├╝ k├Ât├╝ etkiledikleri i├žin T├╝rkiye ekonomisine her y─▒l 93 milyon dolara m├ól oldu─čunu s├Âyledi.

T├╝rkiyeÔÇÖnin ├çevre ve ┼×ehircilik Bakanl─▒─č─▒ WWFÔÇÖnin raporuna kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yor.

Al JazeeraÔÇÖya e-posta ile bildirilen beyan─▒nda bakanl─▒k, ÔÇťrapordaki T├╝rkiyeÔÇÖye ili┼čkin baz─▒ iddialar─▒n ger├žekten uzak oldu─čunuÔÇŁ s├Âyledi ve bu sonuca varmak i├žin toplanan bilginin ve kullan─▒lan metodolojinin g├╝venilirli─čini sorgulad─▒.

Bakanl─▒k, ÔÇťGer├žek bir sonuca varabilmek i├žin toplanan bilgilerin do─črulu─ču ├žok ├Ânemlidir,ÔÇŁ dedi.

─░stanbulÔÇÖda her g├╝n gayr─▒ resmi at─▒k toplayanlar ├ž├Âp kutular─▒n─▒ ar─▒yorlar.

Sakla saman─▒ gelir zaman─▒

T├╝rkiye, Devlet Ba┼čkan─▒ÔÇÖn─▒n e┼či Emine Erdo─čan ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde y├╝r├╝t├╝len; ├╝lkeyi 2023ÔÇÖe kadar at─▒ktan ar─▒nd─▒rmay─▒ planlayan s─▒f─▒r-at─▒k projesi ile geri d├Ân├╝┼č├╝m├╝ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de art─▒rma s├Âz├╝ verdi.

├çevre ve ┼×ehircilik Bakanl─▒─č─▒ Al JazeeraÔÇÖya, ÔÇťT├╝rkiye at─▒k y├Ânetimine b├╝y├╝k ├Ânem vermektedir, ÔÇŁdedi. ÔÇť [S─▒f─▒r At─▒k Projesi] at─▒klar─▒n birer kaynak olarak de─čerlendirilmesine olan u─čra┼č─▒ ve halk─▒n ├ževreye ili┼čkin bilin├ž d├╝zeyini art─▒r─▒r.ÔÇŁ

Bakanl─▒k bunu ÔÇťd├Âng├╝sel ekonomiÔÇŁ ├žer├ževesinde, sadece at─▒k y├Ânetimine de─čil tekrar kullan─▒m, geri d├Ân├╝┼č├╝m ve sorumlu imalat ├╝zerine de odaklanm─▒┼č bir sistem haile getirmeyi istedi─čini s├Âyledi.

ÔÇťBu sistem yakla┼č─▒k 30.000 kurumsal binada ba┼člat─▒ld─▒. Ba┼čta kamu kurumlar─▒, belediyeler, ├╝niversiteler, okullar ve hastanelerde olmak ├╝zere 2.500.000 ki┼čiye e─čitim verildi.ÔÇŁ

T├╝rkiye, son y─▒llarda at─▒k ar─▒tma altyap─▒s─▒n─▒ geli┼čtirdi. Geri d├Ân├╝┼č├╝m tesislerinin say─▒s─▒n─▒ iki kat─▒na ├ž─▒kard─▒ ve bu s├╝re├žte istihdam yaratt─▒.

OECDÔÇÖye g├Âre T├╝rkiye, ├ževre politikalar─▒n─▒ Avrupa Standartlar─▒na uygun d├╝zeye getirebilmek i├žin do─čru hamleler yap─▒yor. Fakat bu hamleleri d├╝zg├╝nce uygulama konusunda sorun ya┼č─▒yor.

OECD, kentsel at─▒klar─▒n %90ÔÇÖ─▒n─▒n h├ól├ó ├ž├Âp sahalar─▒na g├Ânderildi─čini ve sadece k├╝├ž├╝k bir miktar─▒n geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝─č├╝n├╝ s├Âyledi.

Greenpeace Akdeniz Avukat─▒ ve Program Direkt├Âr├╝ Deniz Bayram, ÔÇťBu ciddi sorun at─▒─č─▒n ayr─▒┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ kaynakta ba┼čl─▒yor. T├╝rkiyeÔÇÖnin at─▒k y├Ânetimi sistemleri son derece yetersiz.ÔÇŁ dedi.

Bayram s─▒f─▒r at─▒k projesi kapsam─▒nda at─▒lan son ad─▒mlar─▒ memnuniyetle kar┼č─▒lad─▒ fakat Al JazeeraÔÇÖya ÔÇťbu siyasi niyeti teyit etmek i├žin harekete ge├žilmesi gerekti─činiÔÇŁ iletti.

T├╝rkiye ├çevre M├╝hendisleri Odas─▒ temsilcisi Sedat Durel, s─▒f─▒r at─▒k inisiyatifinin ├Âzel sekt├Âr i├žin sert bir politikadan ├žok bir rehber oldu─čunu s├Âyledi.

Durel Al JazeeraÔÇÖya, ÔÇť ┼×u ana kadar ne yap─▒ld─▒─č─▒ hakk─▒nda elimizde bir rapor yok,ÔÇŁ dedi. ÔÇť┼×u anki durum g├Âsteriyor ki at─▒k ├╝retimi ve geri d├Ân├╝┼č├╝m sistemlerimizde b├╝y├╝k bir de─či┼čim yap─▒lmam─▒┼č.ÔÇŁ

Durel, sorunlardan birinin etkili politikalar─▒ bilgilendirmek i├žin gereken bilgilerin yetersizli─či oldu─čunu s├Âyledi.

ÔÇť─░stanbulÔÇÖda en son at─▒─č─▒n nitelikleri 2009 y─▒l─▒nda kaydedildi. Bu y├╝zden bilimsel olarak yeterince i┼č yap─▒yor muyuz s├Âylemek m├╝mk├╝n de─čil. At─▒─č─▒n plastik mi, cam m─▒ yoksa organik mi oldu─čunu bilmiyoruz. H├╝k├╝met bir plan─▒ oldu─čunu s├Âyl├╝yor ama neyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─čunu bilmeden nas─▒l bir plan─▒n olabilir?ÔÇŁ

├çevreciler ayr─▒ca h├╝k├╝met verilerine eri┼čimin ve do─črulu─čunu teyit etmenin ne kadar zor oldu─čundan bahsediyor.

Bayram, ÔÇťEn b├╝y├╝k sorun bilginin eri┼čebilirli─či,ÔÇŁ dedi. ÔÇťGeri d├Ân├╝┼č├╝m kay─▒tlar─▒ tam olarak halka a├ž─▒k de─čil ve g├╝venilir kaynaklar taraf─▒ndan da do─črulanmam─▒┼č. ├çevre Bakanl─▒─č─▒na bilgilere eri┼čebilmek i├žin ba┼čvurdu─čumuzda bize ne geri d├Ân├╝┼č├╝m ne de at─▒k y├Ânetimi hakk─▒nda ├žok fazla bilgi verildi.ÔÇŁ

─░┼čler nas─▒l kar─▒┼čt─▒?

Y─▒llarca D├╝nyaÔÇÖn─▒n at─▒k plasti─činin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ ├çin limanlar─▒na ta┼č─▒nd─▒. Ta ki Pekin 2018ÔÇÖin ba┼člar─▒nda t├╝m D├╝nyaÔÇÖda dalgalanan bir karar ile plastik ithalat─▒n─▒ yasaklayana kadar.

├çin di─čer ├╝lkelerden gelen plastik at─▒─č─▒ reddetmeye ba┼člay─▒nca T├╝rkiye bu g├Ârevi ├╝stlenen ├╝lkeler aras─▒na girdi.

Yasaktan ├Ânce, T├╝rkiye ayda 10.000 tondan az plastik ithal ediyordu. ├çin plasti─če s─▒rt─▒n─▒ d├Ând├╝kten sonra, T├╝rkiyeÔÇÖnin ithalat─▒ ayda 33.000 tona f─▒rlad─▒. Y─▒l─▒n ortalar─▒na do─čru ise azalarak 20.000 tonda sabitlendi. 

G├╝ndo─čdu, ÔÇťPlastik at─▒k ithalat─▒ hi├žbir ko┼čulda kabul edilemez. Kendi at─▒─č─▒yla bile ba┼ča ├ž─▒kamayan bir ├╝lke i├žin anlams─▒zd─▒r,ÔÇŁ s├Âzlerinde bulundu.

ÔÇťPlastik at─▒klar─▒n ekonomik de─čeri olmamal─▒d─▒r. Geli┼čen veya az geli┼čmi┼č ├╝lkeler geli┼čmi┼č ├╝lkelerin ├ž├Âpl├╝kleri de─čildir.ÔÇŁ

Kaynak: https://www.aljazeera.com/ajimpact/turkey-awash-plastic-waste-coronavirus-worse-200422003922227.html

─░lgili Makaleler

Yan─▒tlar