Deneylerde Kullan─▒lan Bir Maymun: A15378

Dorothy, 1 Nisan 1993'te bir Teksas laboratuvar─▒nda do─čan ve di─čer maymunlarla birlikte bir a─č─▒lda tutuldu─ču ve sonunda bir 'üreme makinesi' olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ bir rhesus makak─▒yd─▒. Orada, 20 y─▒l boyunca, tamam─▒ kendisinden al─▒nm─▒┼č 13 bebe─či do─čurdu. Aral─▒k 2015 itibariyle, aç─▒kça geriatrikti ancak laboratuvarlar için yararl─▒ oldu─ču dü┼čünülüyordu, çünkü herhangi bir ameliyata maruz kalmam─▒┼čt─▒ veya herhangi bir deneyde kullan─▒lmam─▒┼čt─▒. Bu yüzden Washington Üniversitesi Washington Ulusal Primat Ara┼čt─▒rma Merkezi'ne (WaNPRC) sat─▒ld─▒ ve burada A15378 olarak yeniden adland─▒r─▒ld─▒. 

WaNPRC'de 22 ya┼č─▒ndayken, hayat─▒nda ilk kez küçük bir metal kafese hapsedildi. Deneyci Elizabeth Buffalo'nun insan ya┼članmas─▒n─▒n nörobiyolojisi üzerine çal─▒┼čt─▒─č─▒ iddia edildi.

Dorothy kimdir maymunlar üzerinde WaNPRC deneyleri

Sonraki 2,5 y─▒l boyunca WaNPRC'de (hayat─▒n─▒n son y─▒llar─▒) Dorothy'nin yan─▒nda bir maymun arkada┼č─▒ olmad─▒. ─░nsanlar, son günlerinde, zay─▒f, hasta bedeni amans─▒z deneylerin bask─▒s─▒ alt─▒nda solup çöktü─čü ve ötenazi edildi─či son günlerine kadar onu sömürdüler.

Dorothy sevgi, ne┼če, mutluluk ve ┼čefkat yetene─čine sahipti. Ancak Buffalo'nun WaNPRC'deki laboratuvar─▒ndakiler gibi deneyciler için o yaln─▒zca ihtiyaçlar─▒ ve duygular─▒ önemli olmayan bir araçt─▒. Her y─▒l deneylerde kullan─▒lan milyonlarca ba┼čka hayvanda oldu─ču gibi, onu esir alanlara art─▒k faydas─▒ kalmad─▒─č─▒nda ise öldürüldü.

Bir Sandalyede Hareketsiz: ─░┼čte Dorothy, WaNPRC'deki Deneylerde Dayand─▒

Buffalo'nun Dorothy'ye yapt─▒─č─▒ ilk ┼čey, boynuna iri metal bir tasma takmakt─▒, laboratuvar personeli alayc─▒ bir ┼čekilde onun "mücevheri" ad─▒n─▒ verdi. Daha sonra, deneyciler, "ev kafesi" olarak adland─▒r─▒lan ┼čeye kilitlendi─činde ondan yiyecek ve su tutmaya ba┼člad─▒.

Her gün, laboratuar çal─▒┼čanlar─▒ uzun bir metal direkle Dorothy'nin kafesine uzan─▒p onu yakas─▒ndan tutmak için kullan─▒rlard─▒. Daha sonra ba┼čka bir odaya al─▒nd─▒ ve "e─čitimine" ba┼člamak için birkaç saat dik olarak bir "emniyet sandalyesine" kilitlendi.

Dorothy, bu a┼č─▒r─▒ derecede do─čal olmayan pozisyonda saatlerce hareketsiz tutuldu ve sadece belirli haf─▒za görevlerini do─čru bir ┼čekilde yerine getirdi─činde ona yiyecek veya su verildi. Açl─▒─ča “al─▒┼čmas─▒” ve bu sandalyede boynundan tutulmas─▒ bekleniyordu. Asla yapmad─▒.

Personel, zaman─▒n % 40'─▒nda motivasyonunun olmad─▒─č─▒n─▒ ve yeterli beslenmesini sa─člayacak düzeyde görevlerini yerine getirmede ba┼čar─▒s─▒z oldu─čunu bildirdi. Dorothy, ruhunun ve vücudunun parçaland─▒─č─▒n─▒ insanlara bildirmek için elinden gelen her ┼čeyi yap─▒yordu. Dinlemiyorlard─▒.

2017'nin sonlar─▒nda, deneyciler Dorothy'nin kafas─▒nda bir kesi yapt─▒lar, kafatas─▒na bir delik açt─▒lar ve cerrahi olarak bir titanyum direk yerle┼čtirip yap─▒┼čt─▒rd─▒lar. Onu saatlerce boynundan tutmak yeterli de─čildi – ┼čimdi, onu günde saatlerce do─črudan test cihaz─▒na ba─člayarak daha da fazla kontrol edebiliyorlard─▒. WaNPRC'deki ba┼čka bir ya┼čl─▒ maymun, ayn─▒ korkunç ameliyattan 12 gün sonra öldü.

WaNPRC Ekibi, Dorothy'nin Yava┼č ve Ac─▒ Dü┼čü┼čünü Görmezden Geldi

Dorothy, WaNPRC'ye vard─▒─č─▒nda zaten zay─▒f bir maymundu, ancak 2017'nin sonlar─▒na do─čru giderek kilo veriyordu. ─░┼čtah─▒ zay─▒ft─▒, anemikti ve uzun zaman önce bütün saç─▒n─▒ çekmi┼čti – a┼č─▒r─▒ endi┼čenin bir i┼čareti. Kalçalar─▒n─▒n hareket aç─▒kl─▒─č─▒ndan muzdaripti ve kab─▒zd─▒, midesi s─▒k s─▒k ┼či┼čmi┼čti. Mart 2018'in sonlar─▒na do─čru, vücut a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n % 20'sinden fazlas─▒n─▒ kaybetmi┼čti.

─░zole, ya┼čl─▒, tüysüz ve "dü┼čük performans gösteren" Dorothy'nin, Washington Üniversitesi'nin gözetim organ─▒ olan Kurumsal Hayvan Bak─▒m ve Kullan─▒m Komitesi'nin (IACUC) bir üyesi, k─▒vr─▒ml─▒ protokolden o kadar ç─▒kar─▒lmas─▒ gerekiyordu ki, onun devam─▒na ili┼čkin ayr─▒nt─▒l─▒ endi┼čeleri dile getirdi. Ancak bu endi┼čeler reddedildi.

Primat Veteriner Hekimler Birli─či taraf─▒ndan sa─članan biyomedikal deneylerde kullan─▒lan primatlar için g─▒da k─▒s─▒tlama kurallar─▒na göre, Dorothy'nin kilo kayb─▒ tek ba┼č─▒na onu üzerinde oldu─ču gibi "g─▒da k─▒s─▒tlama motivasyonel rejimlerinden" uzakla┼čt─▒rmak için yeterli bir nedendi.

Ama hay─▒r.

Kay─▒tlar gösteriyor ki, IACUC ba┼čkan─▒ ve Hayvan Refah─▒ Dairesi müdürü (ayn─▒ zamanda WaNPRC'nin yard─▒mc─▒ müdürüydü), görünü┼če göre endi┼čeleri IACUC'un di─čer üyelerine ula┼čmamak için Buffalo ile özel olarak görü┼čtüler.

Bir ay sonra, personel Dorothy'yi kafesine y─▒─č─▒lm─▒┼č, ┼či┼čkin ve yemek yememi┼č halde buldu.

Önemli de─čil. E─čitim rejimi h─▒z kesmeden devam etti.

Buffalo'nun laboratuvar─▒, Dorothy'nin sadece kab─▒z oldu─čunu iddia etti ve bir ay daha devam eden günlük i┼čkenceyi durdurmay─▒ reddetti.

8 May─▒s 2018'de bir WaNPRC veterineri Dorothy'yi ötenazi yapt─▒. K─▒sa bir süre sonra vücudu kesildi ve incelendi.

Deneyciler Dorothy'ye Eziyet Etmekten Ne Ö─črendi?

─░nsan sa─čl─▒─č─▒ hakk─▒nda hiçbir ┼čey.

Ölümden sonra Dorothy'nin vücudunda yap─▒lan bir ara┼čt─▒rma, karaci─čerinin ba┼čar─▒s─▒z oldu─čunu ve kanser oldu─čunu ortaya ç─▒kard─▒. Deneyciler ona d─▒┼čar─▒dan günlük sald─▒r─▒lar yaparken vücudu içeriden ona sald─▒rd─▒. Onurunu alan ve öldürüldü─čü güne kadar i┼čkencesini sürdürmek için kurallar─▒ isteyerek çi─čneyen WaNPRC'de ona hiçbir süre izin verilmedi.

Hayvanlar üzerinde yap─▒lan deneylerin ezici ço─čunlu─čunda oldu─ču gibi, Dorothy'nin katlanmak zorunda kald─▒─č─▒ ac─▒ verici testlerden elde edilen sonuçlar, insanlarda do─čal olarak ortaya ç─▒kan hastal─▒klar─▒ iyile┼čtirme – hatta tedavi etme – ümidi sunmuyor. En fazla, i┼čkence gören ya┼čam─▒n─▒n son y─▒llar─▒nda hücre hapsinde tutulan depresif bir maymundaki derin umutsuzlu─čun nörobiyolojisi ile ilgili olarak deneycilere birkaç veri noktas─▒ sundu. Ac─▒ çekmesi – ac─▒ verici ve ac─▒mas─▒z laboratuar testlerine tabi tutulan di─čer tüm hayvanlar─▒n çekti─či ac─▒ gibi – anlams─▒zd─▒.

Hayvanlar─▒n, insanlar─▒n kullanmas─▒ için ‘test tüpleri’ oldu─čuna inanmak türcülüktür. Dorothy gibi hayvanlar─▒n kendilerine özgü ki┼čilikleri ve ihtiyaçlar─▒ vard─▒r. ─░nsanlar─▒n kaba kuvvetle onlardan ç─▒kard─▒─č─▒ sapk─▒n amaçlardan tamamen ayr─▒ arzu ve ç─▒karlarla karma┼č─▒k ya┼čamlar sürerler. 

#HayvanDeneylerineHay─▒r

─░lgili Makaleler

Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

“Bu uyan─▒┼č ├žok sanc─▒l─▒ oluyor ama inan─▒n bir daha g├Âzlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. T├╝m bu zul├╝mlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, ├╝├ž be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan d├Ând├╝rmesine yeterli olmuyor.”

Yan─▒tlar