As─▒l Vir├╝s: Kapitalist, T├╝rc├╝, Patriyarkal Sistem

As─▒l Vir├╝s: Kapitalist, T├╝rc├╝, Patriyarkal Sistem

Bu yaz─▒ya ba┼člarken olduk├ža tedirgindim. ├ç├╝nk├╝ veganl─▒─č─▒, feminizmi ve ekolojiyi ├žarp─▒k ┼čekilde bir araya getiren yaz─▒lar okumu┼čtum. Yer yer cinsiyet├ži tandanslara sahip ┼čefkat eti─či yada sadece bireysel/ya┼čam tarz─▒ de─či┼čimi ile ekolojik m├╝cadeleyi s─▒n─▒fsal bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan koparan yakla┼č─▒mlar beni korkutmu┼čtu. Bu yaz─▒y─▒ t├╝m bu korkular nedeniyle ekofeminist bir vegan olman─▒n ne kadar devrimci bir ├Âz├╝ oldu─čunu hat─▒rlamak ve kendimi cesaretlendirmek i├žin yaz─▒yorum. Yaz─▒ umar─▒m sizlere de cesaret verir. 

Korona ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ndan beri hastal─▒─č─▒n neden oldu─čuna dair herhangi bir a├ž─▒klama yok. Sosyal izolasyon ile ÔÇťeve kapan ve t├╝ketÔÇŁ anlay─▒┼č─▒ ile sermaye bizlere tek bir yol g├Âsteriyor. Oysa bizler t├╝m bu ├ž─▒k─▒┼čs─▒z tavr─▒n kar┼č─▒s─▒nda g├╝├žlenmenin yollar─▒n─▒ ke┼čfediyor. Dayan─▒┼čmay─▒ b├╝y├╝t├╝yoruz. Korona insanl─▒─č─▒ yeni bir ger├žeklik ile y├╝zle┼čtirdi. Bu ger├žekli─čin i├žerisinde ayakta kalmak i├žin ne yapmal─▒y─▒z? 

Viral hastal─▒klar─▒n nedeni hayvansal kullan─▒m ve do─ča talan─▒ ile do─črudan ili┼čkilidir. V├╝cudumuzda pek ├žok vir├╝s bulunur ancak bunlara kar┼č─▒ ba─č─▒┼č─▒kl─▒k kazanarak yola devam ederiz. S─▒tma, Deli Dana, Ku┼č Gribi ve daha pek ├žok salg─▒n hastal─▒─č─▒n nedeni hayvanlar─▒ mal olarak g├Ârerek k├Âlele┼čtirmemizdir. Peki, t├╝m d├╝nya bitkisel kaynakl─▒ beslense bu sorun ├ž├Âz├╝l├╝r m├╝? 

Bunu ancak yapt─▒─č─▒m─▒zda g├Ârebiliriz. Benim g├Âr├╝┼č├╝m ise hayvansal kullan─▒m─▒ b─▒rakman─▒n b├╝y├╝k oranda salg─▒n hastal─▒klar─▒ azaltaca─č─▒ y├Ân├╝nde. Bu konuda bilim insanlar─▒n─▒n g├Âr├╝┼čleri san─▒r─▒m ├žok daha ├Ânemli. Bug├╝ne de─čin ortaya ├ž─▒kan salg─▒nlar─▒n hayvanlar─▒ kullanmam─▒zla do─črudan ilgisi oldu─čunu s├Âyleyen bilim nedense (!) hayvansal kullan─▒m─▒ tamamen b─▒rak─▒n diyemiyor. Buna neden olarak bilimsel bilginin tekelle┼čmesi ve ba─č─▒ms─▒z bilim insanlar─▒n─▒n giderek azalmas─▒ g├Âsterilebilir. Bu nedenlere ba─čl─▒ olarak d├╝nyan─▒n yok olu┼ča do─čru gitmesini tek ba┼č─▒na hayvansal kullan─▒mlar─▒ b─▒rakmak ├Ânleyemeyecektir. ├ç├╝nk├╝ t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒z─▒ de─či┼čtirmek en fazla ulus a┼č─▒r─▒ sermayenin kendisine ÔÇťye┼čil kapitalizmÔÇŁ ile yeni pazarlar yaratmas─▒n─▒ sa─člayacak ama e┼čitsizli─či sona erdirmeyecektir. Bu e┼čitsizli─či yaratan ise neoliberal ya─čma politikalar─▒n─▒ uygulayan erkek egemen sistemin ta kendisidir. 

Sistem e┼čitsizli─če dayal─▒ olarak kendini s├╝rekli yeni hammaddeler ve pazarlar bularak yenilemeye ├žal─▒┼č─▒yor. Ancak pek ├žok tart─▒┼čmada art─▒k kapitalizmin s─▒n─▒rlar─▒na dayand─▒─č─▒ iddia ediliyor. Bir s─▒n─▒ra dayanm─▒┼č oldu─ču do─čru dahi olsa yeni ve e┼čit bir d├╝nya tahayy├╝l├╝m├╝z var m─▒? Yerine neyi koyaca─č─▒m─▒z konusunda ne kadar eminiz? E─čer mevcut ko┼čullar─▒ iyi de─čerlendirip c├╝retk├ór bir politika ├╝retemezsek egemenlerin s├Âm├╝r├╝ye dayal─▒ reformist politikalar─▒na sadece kendimizi de─čil insan d─▒┼č─▒ t├╝m canl─▒lar─▒ mahk├╗m etmi┼č oluruz. 

D├╝nyada t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒ de─či┼čse bile neoliberal politikalar─▒n s├╝rd├╝r├╝lmesi g─▒da, su gibi temel ihtiya├žlar─▒n e┼čitsiz da─č─▒l─▒m─▒na neden olmaya devam edecektir. Bu durum bizlere sadece t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒z─▒ de─či┼čtirmemizin yeterli olamayaca─č─▒n─▒ ve sistemi y─▒kmam─▒z─▒n ┼čart oldu─čunu bir kez daha hat─▒rlat─▒yor.

T├╝m d├╝nya bitki temelli beslense ve g─▒da politikalar─▒ bu y├Ânde geli┼čse hayvanc─▒l─▒k i├žin talan edilmi┼č topraklar─▒n ve sa─člam kalan ormanlar─▒n bitkisel beslenmeye y├Ânelik tar─▒m faaliyetleri ile talan edilmeyece─čini kim iddia edebilir? O nedenle vegan olmak b├╝t├╝nle┼čik ├Âzg├╝rl├╝k m├╝cadelesini zorunlu k─▒lar. Vegan olmak hayvan kullan─▒m─▒n─▒ ve k├Âleli─čini/tahakk├╝m├╝n├╝ reddetmek ise; insan d─▒┼č─▒ hayvanlar─▒n evlerini yok etmeyi b─▒rakmam─▒z gerekir. Bu ise iklim krizine kar┼č─▒ ger├žek bir sistem ├Ânerisi ile ger├žekle┼čecek. Bu s├Âm├╝r├╝ye dayal─▒ sistemin krizinin kar┼č─▒s─▒nda ye┼čil kapitalizmden fazlas─▒na ihtiyac─▒m─▒z var.

T├╝m bu e┼čitsizliklere dayal─▒ sistemin ya┼čad─▒─č─▒ krizlerden en ├žok etkilenenler ayr─▒mc─▒l─▒klara en ├žok maruz kalan ki┼čiler oldu─ču su g├Ât├╝rmez bir ger├žek. Yani yoksullar, kad─▒nlar, ├žocuklar, ya┼čl─▒lar, LGBT─░+ bireylerÔÇŽ

Mevcut salg─▒n krizinde kapitalist ├╝lkelerin ald─▒─č─▒ ├Ânlemler konu┼čulurken ana ak─▒m medya yoksul ├╝lkelerin durumu hakk─▒nda tek bir s├Âz s├Âylemiyor. Bu krizin ortaya ├ž─▒kmas─▒nda etkisi en az olan ├╝lkelerin tedbir alma olanaklar─▒ krizin m├╝sebbibi olan ├╝lkelere g├Âre olduk├ža k─▒s─▒tl─▒. K─▒sacas─▒ iklim krizinin getirdi─či felaketler e┼čitsiz d├╝nyada en ├žok ezilenleri etkiliyor. 

Burada kad─▒nlar─▒n bu felaketlerden daha fazla can kayb─▒ ya┼čamas─▒ do─črudan toplumsal cinsiyet e┼čitsizlikleri ile ba─člant─▒s─▒n─▒ vurgulamak isterim. Kad─▒nlar yoksul ├╝lkelerde yo─čun olarak tar─▒ma dayal─▒ i┼č├žilik ve bak─▒m eme─či ile s├Âm├╝r├╝ alt─▒ndalar. ├ťstelik d├╝nyadaki m├╝lkiyetin %80ÔÇÖinden fazlas─▒ erkeklere ait; k─▒sacas─▒ paralar erkeklerde toplan─▒yor. Bu ise kriz durumlar─▒nda yoksul erkeklerin yoksul kad─▒nlara oranla hareket alanlar─▒n─▒ geni┼čletiyor. Erkekler e─čitim, ula┼č─▒m gibi olanaklara ├žok daha kolay ula┼čt─▒klar─▒ i├žin hayatta kalma oranlar─▒ ├žok daha y├╝ksek. Kad─▒nlar bak─▒m eme─čini ├╝stlendikleri ya┼čl─▒ ve ├žocuklar─▒ terk edemiyor. 

2019 y─▒l─▒nda d├╝nyada milyarderlerin -sadece 2.153 ki┼či- 4,6 milyar ki┼čiden daha zengin oldu─ču raporland─▒. D├╝nyan─▒n en zengin 22 erke─činin toplam mal varl─▒─č─▒, AfrikaÔÇÖdaki b├╝t├╝n kad─▒nlar─▒n mal varl─▒─č─▒na denk. D├╝nyan─▒n en zengin %1ÔÇÖi 6,9 milyar ki┼čiden en az iki kat daha zengin. Kad─▒nlar─▒n k├╝resel ├Âl├žekte ├╝stlendi─či ├╝cretsiz bak─▒m eme─či y─▒ll─▒k en az 10,8 trilyon dolara tekab├╝l ediyor; bu da k├╝resel teknoloji end├╝strisinin boyutlar─▒n─▒n ├╝├ž kat─▒. 2 K─▒sacas─▒ d├╝nya kad─▒nlardan ├žal─▒nan yakla┼č─▒k 8 milyar dolara denk d├╝┼čen bak─▒m eme─či ile d├Ân├╝yor. Bu d├╝nyadaki i┼člerin %60ÔÇÖ─▒ demektir. 1

Bizler yeni bir sistem kurmaya talip olacak bir program ├ž─▒karmak istiyorsak bu program i├žerisinde bak─▒m eme─činin e┼čitsiz b├Âl├╝┼č├╝m├╝ne dair bir m├╝cadele plan─▒ olmak zorundad─▒r. Yani soya fasulyesi toplayan ve be┼č kuru┼č para almayan tar─▒m i┼č├žisi kad─▒nlar─▒n k├Âle oldu─ču ger├že─či ile y├╝zle┼čmeliyiz. Burada iklim krizinin s─▒n─▒fsal karakterini de g├Âz ard─▒ edemeyiz. Kad─▒nlar ayn─▒ zamanda yoksullu─ču en derinden hisseden kesim. S─▒n─▒fsal e┼čitsizlik her kad─▒n─▒n iklim krizinden ayn─▒ oranda etkilenmemesi demektir. Tek ba┼č─▒na bu bile t├╝m d├╝nyan─▒n vegan olmas─▒ konusunda b├╝y├╝k bir engeldir. Her kad─▒n her ├╝r├╝ne e┼čit oranda ula┼čamamaktad─▒r. 

T├╝m hayat─▒n─▒ hayvanc─▒l─▒k ├╝zerine kurmu┼č yoksul kad─▒nlar─▒n s─▒n─▒fsal kurtulu┼čunu sa─člamak vegan politikan─▒n bir ba┼čka aya─č─▒ olarak tart─▒┼č─▒labilir. Bunun m├╝mk├╝n olmas─▒ i├žin vegan hareket i├žerisinde bu kad─▒nlar─▒n ├Âznele┼čece─či alanlar yaratman─▒n ├Ânemli oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. K─▒sacas─▒ Y─▒rca, Bergama, HES gibi direni┼člerde hep kad─▒nlar─▒ ├Ân saflarda g├Ârd├╝k. ├ç├╝nk├╝ ekonomik olarak kendini tek var edebildi─či alan elinden al─▒n─▒yordu. Peki, biz kendilerini var ettikleri hayvansal ├╝retimi ellerinden al─▒p ne ├Ânerece─čiz? K├Âleli─čin yanl─▒┼č oldu─čunu onlara anlatmam─▒z yetecek mi? Ben yetmeyece─či kanaatindeyim. Ama bu hayvan k├Âleli─čini s├╝rd├╝rmelerini onaylayaca─č─▒m anlam─▒na asla gelmiyor. Tam tersi hayvansal ├╝retimi bar─▒┼č├ž─▒l olsun veya olmas─▒n sonland─▒rd─▒─č─▒m─▒zda -hayvanlar─▒ ├Âzg├╝rle┼čtirdi─čimizde- fail olduklar─▒n─▒n bilincinde bile olmayan yoksullar─▒n yoksul kalmamas─▒n─▒ sa─člamam─▒z gerekiyor. Bu ise beni yine sistemin y─▒k─▒lmas─▒ gerekti─či ger├že─čine g├Ât├╝r├╝yor. Peki, hangi ├Âzneler bu d├╝nyay─▒ de─či┼čtirecek? 

D├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒nda son 10 senedir y├╝kselen ekolojik hareketler ve feminist isyanlar toplumsal muhalefetin ├Ânc├╝l├╝─č├╝n├╝ ├╝stlenmi┼č durumda. Oysa Marksizm bize diyalektik d├╝┼č├╝nmenin mevcut ko┼čullar─▒ de─čerlendirmekten ve devrimci ├Âzneyi do─čru tespit etmekten ge├žti─čini s├Âyl├╝yor. Sadece bu nedenle bile Marksizm asla g├╝ncelli─čini yitirmiyor. S─▒n─▒f─▒n nerede oldu─čuna bakt─▒─č─▒m─▒zda ekolojik ve feminist hareketlerin s─▒n─▒f tahlilleri bize bir kap─▒ aral─▒yor. D├╝nyada eme─čin kad─▒nla┼čt─▒─č─▒ bir d├Ânemden ge├žiyoruz. Fabrikalar ve tar─▒m i┼č├žileri tart─▒┼čmalar─▒na end├╝stri 4.0 ve hizmet sekt├Âr├╝ emek├žileri tart─▒┼čmalar─▒n─▒n d├óhil oldu─ču bu d├Ânemde kad─▒nla┼čan emek enternasyonal eylemlere imza at─▒yor. 

D├╝nya ├žap─▒nda ├Ârg├╝tlenen feminist grevler ve iktidarlar─▒n te┼čhir edildi─či #LasTesis dans─▒ bu eylemlerin en ak─▒lda kalan ├Ârnekleri aras─▒nda. Ekoloji hareketlerinde ise aktivistler ├že┼čitli cinayetlere kurban gidiyor. ├ľzellikle maden, baraj gibi b├╝y├╝k ┼čirketlerin projelerine kar┼č─▒ ayaklanan ├Ânc├╝ aktivistlerin ba┼č─▒n─▒ ├žo─ču kez kad─▒nlar ├žekiyor. Sistem ile ├žat─▒┼čmay─▒ g├Âze alan Hondurasl─▒ ekoloji aktivisti Berta Cacerez, 2016 y─▒l─▒nda evinde ├Âld├╝r├╝ld├╝. HondurasÔÇÖta 4 sene i├žerisinde 100ÔÇÖ├╝n ├╝zerinde ekoloji aktivistinin ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ biliniyor. D├╝nyay─▒ de─či┼čtirecek ├Âzneleri ararken bu ├Ârnekleri akl─▒m─▒zdan ├ž─▒karmamam─▒z gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum.

Peki, t├╝m bu ├Ârnekler ve tespitler bizi nereye g├Ât├╝rmeli? Ne yapmal─▒?

Son y─▒llarda y├╝kselen isyanlar─▒n ├Âznelerine bakt─▒─č─▒m─▒zda d├╝nyay─▒ de─či┼čtirecek g├╝c├╝ de g├Ârebiliriz. Ancak bu isyanlar─▒n ├Âzneleri ayn─▒ zamanda bu yok olu┼ča en az neden olan ├Âzneler. E─čer t├╝rc├╝l├╝k, cinsiyet├žilik, transfobi, ─▒rk├ž─▒l─▒k gibi ayr─▒mc─▒l─▒klar─▒n ortadan kalkmas─▒n─▒ istiyorsak ger├žek anlamda sorumlulu─ču e┼čit ┼čekilde ├╝stlenmemiz gerekir. 

-Kad─▒nlar─▒n omzuna d├╝nyay─▒ kurtarma y├╝k├╝n├╝ y├╝klememeli,

-Kad─▒nlar ekoloji m├╝cadelesi i├žerisinde ├Âznele┼čirken erkekler ÔÇťmansplainingÔÇŁ (erbilmi┼člik) yaparak kad─▒nlar─▒n ├Âzneliklerini yok etmemeli, 

-Veganl─▒─č─▒ hassas/duyarl─▒ olmakla ├Âzde┼čle┼čtirip kad─▒nlar─▒n daha kolay vegan olaca─č─▒ varsay─▒m─▒ ile cinsiyet├žili─či yeniden ├╝retmemeli,

-S─▒n─▒fsal bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan koparak hayvan haklar─▒ hareketinin ÔÇťzengin i┼čiÔÇŁ olarak an─▒lmas─▒na neden olmamal─▒,

-B├╝t├╝nle┼čik e┼čitlik ve ├Âzg├╝rl├╝k m├╝cadelesinin, dayan─▒┼čma k├╝lt├╝r├╝n├╝n bizleri kurtaraca─č─▒na inanmal─▒,

-Ayr─▒mc─▒l─▒k ve s├Âm├╝r├╝ye kar┼č─▒ kendimizden ba┼člayarak d├Ân├╝┼č├╝m├╝ ├Ârg├╝tlemeli,

ÔÇô D├╝nyan─▒n de─či┼čmesi i├žin kendi failliklerimizle y├╝zle┼čmeli ve ezilen bireylerken nas─▒l ezen oluyoruz g├Ârmeli,

-En ├Ânemlisi as─▒l failin neoliberal, patriyarkal ve insan merkezli sistem oldu─čunu ak─▒ldan ├ž─▒karmamal─▒.

Umutlanal─▒m ├ž├╝nk├╝ bizler kad─▒nlar, feministler, ekolojistler, veganlar, i┼č├žiler, yoksullar, g├Â├žmenler, LGBT─░+ bireyler, antikapitalistlerve daha niceleri olarak d├╝nyadaki insanlar─▒n %99ÔÇÖunu olu┼čturuyoruz. Ezilenlerin art─▒k ezilmedi─či bir d├╝nya yaratmak bizim elimizde. Hissedebilen hi├ž bir canl─▒n─▒n bedeni ve eme─či ├╝zerinde hak iddia etmemeliyiz. ─░nsanlar olarak insan d─▒┼č─▒ hayvanlarla beraber ya┼čamay─▒ ├Â─črenmeliyiz. Hayvanlar─▒n insan merkezli d├╝nyada en temel haklar─▒ndan mahrum b─▒rak─▒l─▒p k├Âleli─če, a├žl─▒─ča mahk├╗m edildi─čini unutmamal─▒y─▒z. ─░nsan merkezcili─čimizden kurtulmal─▒y─▒z; vegan olmal─▒y─▒z. D├╝nyadaki insanlar─▒n %99ÔÇÖu olarak ya┼čanan ac─▒lara/ s├Âm├╝r├╝ye son vermek i├žin kolektif ├Âzneyi ortaya ├ž─▒karal─▒m. S─▒n─▒fs─▒z, s─▒n─▒rs─▒z, e┼čit, ├Âzg├╝r, feminist, vegan bir d├╝nya i├žin ├Ârg├╝tlenelim. ABDÔÇÖde solcu bir sanat kolektifinin s├Âyledi─či gibi; as─▒l vir├╝s kapitalizmdir.             

Kaynaklar:

  1. https://terrabayt.com/manset/karsiligi-odenmemis-bakim-emeginin-degeri-kuresel-teknoloji-endustrisinin-uc-kati/

http://m.bianet.org/biamag/diger/217094-iklim-krizi-erkeklerden-cok-kadinlari-ve-cocuklari-olduruyor

http://acikradyo.com.tr/iklimacil/iklim-krizi-ve-toplumsal-cinsiyet-esitsizligi

https://tr.boell.org/sites/default/files/2020-02/ekolojik%20d%C3%B6n%C3%BC%C5%9F%C3%BCmde%20feminist%20tart%C4%B1%C5%9Fmalar%20kitap.pdf

─░lgili Makaleler

Pokot Film Ele┼čtirisi

ÔÇŁYasalar katilleri yani avc─▒lar─▒ koruyor. Tarihte ├žok say─▒da hayvan─▒n duru┼čmas─▒ g├Âr├╝ld├╝ ve o hayvanlar cezaland─▒r─▒ld─▒. Fakat hayvanlara kar┼č─▒ i┼členen su├žlar yasal hale getirildi.ÔÇŁ Yukar─▒daki s├Âzleri…

Yan─▒tlar