Duyulmayan ├ç─▒─čl─▒klar

Bal─▒klar ac─▒y─▒ hissederler, di─čer t├╝m hayvanlar (buna biz de dahiliz) gibi sinir sistemi ve a─čr─▒ al─▒c─▒lara sahiptirler. Kabuklu deniz hayvanlar─▒ da ac─▒y─▒ hissedebilirler. En b├╝y├╝k ├Ârnek izledi─činiz bal─▒k├ž─▒l─▒k videolar─▒n da rastlad─▒─č─▒n─▒z ya┼čamak i├žin bir yudum su aramak i├žin ├ž─▒rp─▒nmalar─▒ de─čil mi zaten? Ama siz insanlar onlar─▒ yine kendiniz i├žin yarat─▒ld─▒─č─▒n─▒ ya da ac─▒ e┼čiklerinin olmad─▒klar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek her zaman ki gibi hayvanlar─▒n hayatlar─▒na vah┼čice el uzat─▒yorsunuz. Buna ra─čmen denizleri seviyorsunuz ama!.. Denizler sadece romantize edilecek bir alan, y├╝zme alan─▒, su sporlar─▒ alan─▒ vs olarak g├Âr├╝l├╝yor ama denizde de hava ve karada ki gibi i├žin de ya┼čam olan bir alan… Hepiniz denizleri ├žok sevdi─činizi s├Âyl├╝yorsunuz ama hi├žbiririniz denizi ve i├žindeki “hissedebilen, ya┼čayan” canl─▒lar─▒ korumak i├žin bir┼čey yapm─▒yorsunuz. Hatta bundan fazla ├želi┼čkilisiniz. Denizi ├žok seviyorum deyip denizin oldu─ču b├Âlge de denizin i├žinde bulundu─ču canl─▒ ile rak─▒ i├žersiniz… Bal─▒klar─▒n da bilin├žli, ac─▒ya duyarl─▒, ac─▒y─▒ hissedebilen yani ac─▒ e┼či─či olan canl─▒lar, bunu kabullenip denizi sevmeye ne dersiniz? S─▒rf bu y├╝zden okyanuslarda, denizlerde ve g├Âller de kalan bal─▒k say─▒s─▒ ciddi ┼čekilde d├╝┼č├╝┼č g├Âstermektedir.

Nedir Bu Bal─▒k├ž─▒l─▒k?

1) D├╝nyaÔÇÖda 2013 y─▒l─▒nda 92.6 milyon ton (%56.9) avc─▒l─▒k ve 70.2 milyon ton (%43.1) yeti┼čtiricilik yoluyla olmak ├╝zere toplam 162.8 milyon ton su ├╝r├╝nleri ├╝retimi ger├žekle┼čtirilmi┼čtir (T├ť─░K,
2015a).

2) D├╝nyada bal─▒k t├╝ketiminin yakla┼č─▒k %50’si su ├╝r├╝nleri yeti┼čtiricili─či olarak bilinen bal─▒k ├žiftliklerinden gelmektedir. 2030 y─▒l─▒na gelindi─činde, mevcut bal─▒k t├╝ketim seviyesini korumak ve artan d├╝nya n├╝fusu ile ba┼ča ├ž─▒kmak i├žin 23 milyon ton bal─▒k daha gerekecektir.

4) ├çiftlik bal─▒klar─▒, s─▒k─▒┼č─▒k ve sa─čl─▒ks─▒z ko┼čullarda, strese ve hastal─▒─ča kar┼č─▒ duyarl─▒l─▒─ča neden olacak ┼čekilde kafeslenir. Bu da hayvanlar i├žin ne kadar ac─▒mas─▒zca bir eylem.

3) Her y─▒l yakla┼č─▒k 300.000 balina, yunus ve porselen bal─▒k a─člar─▒nda ├Âl├╝yor. E─čer a─č i├žinde balina veya yunusu ├Âld├╝r├╝rse ailesinde ki di─čer bireyler onun pe┼činden gidecekler ve b├Âylelikle bir s├╝r├╝ bal─▒k avlam─▒┼č olacaklar. ┼×iddet i├žin sevgiyi kullan─▒yorlar. Sen bu ┼čiddetin belki de tam ortas─▒ndas─▒n. Balina veya yunus eti t├╝ketmiyorsun ama onun var oldu─ču end├╝striye para ├Âd├╝yorsun. K├Â┼česindesin bu ┼čiddetin. Nas─▒l m─▒? Bu canl─▒lar─▒n evlerinden, ailelerinden uzakla┼čt─▒rarak, sadece ve sadece ekonomik ├ž─▒kar i├žin k├╝├ž├╝c├╝k havuzlara/akvaryumlara hapsedilmesini d├╝┼č├╝n├╝yorum. Sonra bunun b├╝y├╝k bir adaletsizlik oldu─čunu ama g├Âremedi─činizi farkediyorum. Neden? B├╝t├╝n canl─▒lar─▒n ├Âzg├╝r olmas─▒ hak de─čil mi? Empati yard─▒m─▒m─▒za ko┼čuyor hemen:) Kapa g├Âzlerini (tabii ki ger├žekten de─čil yaz─▒y─▒ okuyamazs─▒n o zaman, d├╝┼č├╝n her ┼čeyden uzakta kal─▒p) Evinde dururken herhangi biri seni zorla evinden ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼č─▒yor, bu s─▒rada ona kar┼č─▒ direnirken yaralan─▒yorsun ama bu seni g├Ât├╝ren ki┼činin umrunda de─čil. Daha sonra bir alana g├Ât├╝r├╝yorlar ve orada seni tutuyorlar. Senin insanlar─▒ e─člendirmen kar┼č─▒s─▒nda onlardan para al─▒yorlar ve bu insanlar senin mutsuz, aileni ├Âzleyen g├Âzlerini g├Ârm├╝yorlar ya da g├Ârmek istemiyorlar. ├çocuklar─▒n─▒z akvaryuma, hayvanat bah├žesine gitmek zorunda de─čil. Ben onlar─▒ hayat─▒m boyunca hi├ž g├Ârmeyecek olsam dahi g├╝vende ve huzurda olmalar─▒n─▒ bilmek, benim y├╝z├╝mden yuvalar─▒ndan ayr─▒lmamalar─▒n─▒, benim yemek veya e─člence maskotum olmamalar─▒n─▒ isterdim. Ya sen?

4) Uzun deniz bal─▒k├ž─▒l─▒─č─▒ uygulamalar─▒nda ise her y─▒l yakla┼č─▒k 300.000 albatros ve di─čer deniz ku┼člar─▒n─▒ ├Âld├╝rmekte ve 21 albatros t├╝r├╝n├╝n 17’sinin neslinin t├╝kenmesi beklenmektedir.

5) End├╝striyel bal─▒k├ž─▒l─▒k gezegeni yok ediyor. Okyanuslar, a┼č─▒r─▒ derecede t├╝ketilmektedir. Dinamit ve zehir gibi y─▒k─▒c─▒ bal─▒k├ž─▒l─▒k uygulamalar─▒ baz─▒ yoksul k─▒y─▒ topluluklar─▒nda yayg─▒n olarak kullan─▒lmaktad─▒r. Bu durumlar ise k─▒r─▒lgan deniz taban─▒n─▒ tahrip eder.

6) Yaban hayat─▒n─▒ tehlikeye atar. Her y─▒l 640.000 ton ÔÇŁbal─▒k├ž─▒l─▒kÔÇŁ malzemesi denizlere at─▒l─▒yor. Denize at─▒lan (hayalet) a─člar her y─▒l 130.000 den fazla deniz canl─▒s─▒n─▒ (deniz aslan─▒, fok, balinalar, yunuslar, deniz kaplumba─čalar─▒, deniz ku┼člar─▒ ve say─▒s─▒z daha bir├žok t├╝r) ├Âld├╝r├╝yor ve deniz taban─▒ndaki ya┼čam─▒ da ├Âld├╝r├╝yor. Ge├žti─čimiz 30 y─▒l i├žinde yaln─▒zca ticari bal─▒k├ž─▒l─▒─č─▒n ├Âld├╝rd├╝─č├╝ balina say─▒s─▒ 35.000 in ├╝zerinde… Baz─▒ a├ž─▒klamara g├Âre; okyanuslar─▒n biyolojik ├že┼čitlili─činin azalt─▒lmas─▒, t├╝m ticari bal─▒k├ž─▒l─▒─č─▒n 2050 y─▒l─▒na kadar ├ž├Âkmesine sebep olabilir. Bal─▒k├ž─▒l─▒─č─▒n son bulu┼ču, t├╝ketimin azalmas─▒ olsayd─▒ ve do─ča, hayvanlar yok olmasayd─▒ daha iyi olmaz m─▒yd─▒?..

7) Plastik temelli at─▒klar─▒n denizler i├žin b├╝y├╝k bir sorun oldu─ču bilinmekte ancak bal─▒k├ž─▒l─▒─č─▒n ve hayvanc─▒l─▒k end├╝strisinin k├╝resel ─▒s─▒nma, iklim de─či┼čiklikleri ile olan ba─člant─▒s─▒n─▒n, nesli t├╝kenen deniz canl─▒lar─▒, ├Âl├╝ okyanus b├Âlgeleri ve deniz kirlili─činden de sorumlu oldu─ču art─▒k bir yads─▒namaz bir ger├žek.

8) Medya k├Âpek bal─▒─č─▒ sald─▒r─▒lar─▒ nedeniyle insanlar─▒n ma─čduriyeti hik├óyelerine dikkat ├žekmeye ├žal─▒┼čsa da, ger├žekte bizler onlardan ├žok daha vah┼čiyiz. Her y─▒l ortalama 70 ÔÇô 100 k├Âpek bal─▒─č─▒ sald─▒r─▒s─▒ ger├žekle┼čiyor ve bunlardan sadece 5ÔÇÖi k├Ât├╝ ┼čekilde sonu├žlan─▒yor. Bunun yan─▒ s─▒ra y─▒lda 73 milyon k├Âpek bal─▒─č─▒ y├╝zge├ž ├žorbas─▒ i├žin ├Âld├╝r├╝l├╝yor. Fakat s├Âz konusu para olunca, bu kanl─▒ ticaretten hi├žbir ak─▒m yeterince s├Âz etmiyor.

Ya Omega 3 ?

Ya─čl─▒ bal─▒klar genellikle y├╝ksek seviyelerde omega 3 ya─č asitleri i├žerdi─či i├žin ├Ânerilir. Ancak ├Ânerilen bal─▒k al─▒m─▒ s─▒n─▒rl─▒d─▒r, ├ž├╝nk├╝ dioksinler, PCB’ler ve c─▒va gibi kirleticiler i├žerir. En ba┼čta bir hayvan─▒n can─▒n─▒, do─čay─▒ daha sonra sa─čl─▒─č─▒n─▒z─▒ d├╝┼č├╝n├╝p (tabi kii g├Ân├╝l isterdi ki yaln─▒zca hayvanlar─▒ ve do─čay─▒ d├╝┼č├╝n├╝n) bu kullan─▒m─▒ reddedin. Biz veganlar keten tohumu ve cevizden omega 3 ya─č asitleri alabiliriz. Yoklu─čunu fazla hissettirmez asl─▒nda ama alternatifleri yazmakta fayda var. ├ľzellikle omega 3 al─▒m─▒n─▒ art─▒rmak isteyen veganlar, yosun veya keten tohumu ya─č─▒ takviyelerini t├╝ketebilirler.

─░lgili Makaleler

Yan─▒tlar