K├╝resel Is─▒nma ve Hayvan End├╝strisi

k├╝resel ─▒s─▒nma ve hayvan end├╝strisi

Küresel ─▒s─▒nma ve hayvan endüstrisi aras─▒nda nas─▒l bir ili┼čki var? Siz et yedikçe, süt içtikçe neler oluyor,  küresel ─▒s─▒nmaya nas─▒l bir katk─▒ verdi─činizi bilmek ister misiniz?

Ete dayal─▒ beslenme ile artan dünya nüfusu ve daha fazla hayvan yeti┼čtiricili─či ve öldürülmesi daha fazla metan gaz─▒, daha fazla temiz su kullan─▒m─▒, daha fazla ormans─▒zla┼čt─▒rma demek. Peki tüm bunlar ne demek?

─░nekler mideleri dört bölmeden olu┼čan, gevi┼č getiren canl─▒lard─▒r. Selülozu sindirebilen sindirim sistemlerinde mutualist ya┼čayan bakteriler, bu özel sindirim i┼člemi sonucunda metan gaz─▒ üretirler. Üretilen bu metan gaz─▒, üretildi─či yerde durmaz ve osurmak eylemiyle atmosfere kar─▒┼č─▒r.

─░nsanlar taraf─▒ndan atmosfere sal─▒nan gazlar─▒n sera etkisi yaratmas─▒ sonucunda küresel ─▒s─▒nma ortaya ç─▒kmaktad─▒r. Hayvanc─▒l─▒k sektörü antropojenik metan emisyonlar─▒n %25-40’─▒n─▒ olu┼čturmaktad─▒r. Bu de─čer enterik fermantasyon sürecinde gevi┼č getiren hayvanlar─▒n selülozu parçalamas─▒ sonucu ortaya ç─▒kmaktad─▒r. Küresel ─▒s─▒nma olay─▒na bakt─▒─č─▒m─▒zda kar┼č─▒m─▒za “sera gazlar─▒” kavram─▒ ç─▒kar.

Sera gaz─▒ nedir? Sera gazlar─▒n─▒n dünyam─▒za ne gibi etkileri var?

Sera gazlar─▒, sera etkisini destekleyen, atmosferde bulunan ve en çok ─▒s─▒ tutma özelli─čine sahip olan bile┼čiklerdir. Dünya atmosferi çe┼čitli gazlardan olu┼čur. Ayr─▒ca küçük miktarlarda baz─▒ asal gazlar bulunmaktad─▒r. Güne┼čten gelen ─▒┼č─▒nlar (─▒s─▒ ─▒┼č─▒nlar─▒/k─▒sa dalgal─▒ ─▒┼č─▒nlar), atmosferi geçerek yeryüzünü ─▒s─▒t─▒r. Atmosferdeki gazlar, yeryüzündeki ─▒s─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ tutar ve yeryüzünün ─▒s─▒ kayb─▒na engel olurlar. Atmosferin, ─▒┼č─▒─č─▒ geçirme ve ─▒s─▒y─▒ tutma özelli─či vard─▒r. Atmosferin ─▒s─▒y─▒ tutma yetene─či sayesinde sular─▒n s─▒cakl─▒─č─▒ dengede kal─▒r. Böylece nehirlerin ve okyanuslar─▒n donmas─▒ engellenmi┼č olur. Bu ┼čekilde olu┼čan, atmosferin ─▒s─▒tma ve yal─▒tma etkisine "Sera etkisi" denir. Bu sera etkisi ile küresel ─▒s─▒nma meydana geliyor. 

Dünya'da ba┼čl─▒ca sera etkisine neden olan gazlar %36-70 Su buhar─▒, %9-26 Karbon dioksit, %4-9 Metan ve %3-7 ile Ozon'dur. Sera gazlar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ kendi kendine olu┼čurken, bir k─▒sm─▒ da insanlar taraf─▒ndan üretilir. Do─čal yollarla olu┼čan sera gazlar─▒ su buhar─▒, karbondioksit, metan, nitroz oksit ve ozon içerir. ─░nsan etkinlikleri sonucunda da bu gaz seviyelerine eklemeler olur ve bunun sonucunda da sera etkisi görülür.

Karbondioksite oranla 4 kat daha kuvvetli bir sera gaz─▒ olan metan─▒n büyük bir k─▒sm─▒ s─▒nai hayvan çiftliklerinden osuruk formunda sal─▒n─▒r. Ve s─▒nai hayvan çiftliklerindeki her geçen gün nüfusu artan hayvanlar için daha fazla m─▒s─▒r, daha fazla soya gereklidir. Dünyadaki verimli tar─▒m alanlar─▒n─▒n ço─ču hayvan yemi olarak kullan─▒lan m─▒s─▒r ve soya gibi ve dahas─▒ et verimini, süt verimini artt─▒rmak için geneti─či de─či┼čtirilmi┼č tah─▒l, m─▒s─▒r ve soya ekimi için kullan─▒l─▒yor. Bu m─▒s─▒r ve soyalar bir zamanlar─▒n balta girmemi┼č ormanlar─▒na balta sokmu┼č ve balta girmi┼č ormalara daha fazla balta sokacak ormans─▒zla┼čt─▒rma eylemlerinin devam etmesi demektir. Ta ki kesecek a─čaç kalmayana dek.

Endüstriyel hayvanc─▒l─▒k ormans─▒zla┼čt─▒rma ile biyolojik tür çe┼čitlili─čin azalmas─▒na hatta yok olmas─▒na, topra─č─▒n bozulmas─▒na, iklim de─či┼čikli─čine, hava kirlili─čine, su kirlili─čine ve gelece─čin su sava┼člar─▒na öncülük etmektedir. Hala et yemeye, süt içmeye devam m─▒? 

┼×imdi verilere bakal─▒m:

Ormans─▒zla┼čt─▒rma

Greenpeace’in “Slaughtering the Amazon” adl─▒ raporu, dünyadaki y─▒ll─▒k ormans─▒zla┼čman─▒n %14’lük bir oranla en büyük sorumlusunun, Brezilya’daki Amazon ormanlar─▒n─▒n, hayvanc─▒l─▒k için katledilmesi oldu─čunu ortaya koyuyor. 2003 y─▒l─▒ndan bu yana 70.000 kilometrekare alan yak─▒ld─▒. Buna di─čer hayvanc─▒l─▒k yap─▒lan bölgelerdeki daha ufak çapl─▒ orman yakmalar/kesimler de eklenince, rakamlar daha da büyüyor. Ormanlar─▒n yak─▒lmas─▒yla aç─▒lan tar─▒m alanlar─▒n─▒n %80’inde hayvanc─▒l─▒kta yem olarak kullan─▒lmak üzere soya yeti┼čtirildi─či ve bu sektörün köle ticaretini hala sürdürdü─čü “Eating up the Amazon” adl─▒ bir ba┼čka raporda aç─▒klanm─▒┼čt─▒.

Ya─čmur ormanlar─▒n─▒n yok edilmesi sonucunda her y─▒l 1.000 hayvan türünün soyu tükeniyor.

Su, Ekilebilir Alanlar ve Açl─▒k

Dünya’da yap─▒lan toplam tah─▒l ticaretinin yüzde ellisi hayvan besini ya da biyolojik yak─▒tlar için gerçekle┼čtiriliyor. Bu konuyla ilgili olarak, Birle┼čmi┼č Milletler Yiyecek Elçisi, bir milyar insan açl─▒k çekerken, 100 milyon ton tah─▒l ve m─▒s─▒r─▒n biyo-yak─▒t amaçl─▒ kullan─▒m─▒ için “insanl─▒k suçu” tan─▒m─▒n─▒ yapt─▒.

Peki, her sene üretilen 756 milyon ton tah─▒l ve m─▒s─▒r ile 220 milyon ton soyan─▒n, 1,5 milyardan fazla insana yeterince besin sa─člayabilecekken, çok daha az insan─▒n tüketimi için yeti┼čtirilen hayvanlara yem olarak kullan─▒lmas─▒ nedir? Bu verimsiz besin politikas─▒ sonucu fakir ülkelerdeki yiyecek fiyatlar─▒ artmakta ve aradaki uçurum aç─▒lmaktad─▒r.

Milyonlarca insan─▒n ölümcül bir açl─▒k çekti─či Afrika ülkeleri, geli┼čmi┼č ülkelerde ya┼čayan insanlar─▒n sofralar─▒n─▒ süsleyecek hayvanlar─▒n daha da ┼či┼čmanlat─▒lmas─▒ için, geli┼čmi┼č ülkelere tah─▒l ihraç ediyorlar. Eti için yeti┼čtirilen hayvanlar, verilere göre Afrika’da üretilen m─▒s─▒r ve tah─▒llar─▒n yüzde 70′ini tüketiyor.

“Zengin dünya et tükettikçe, fakir ülkelerin açl─▒k sorunu asla bitmeyecek.”

40,4 dönüm arazi sadece 20 ki┼čiye yetecek kadar s─▒─č─▒r eti üretirken, asl─▒nda 240 ki┼čiyi beslemeye yetecek kadar bu─čday üretebilir.

Sadece Amerika’da tüketilen toplam suyun yar─▒s─▒, bu hayvanlar─▒n yeti┼čtirilmesine harcan─▒yor. Bir kilo biftek için 13 000 – 100 000 litre aras─▒nda su kullan─▒l─▒yor.

1 kilo et 190 metrekare alan ve en az 105.000 litre su gerektiriyor. 1 kilo soya fasülyesi ise sadece 16 metrekare alan ve 9.000 litre su gerektiriyor. Yani 1 kilo et üretmek için kullan─▒lan alan ve su ile, 12 kilo soya fasülyesi veya 8,5 kilo m─▒s─▒r üretilebilir. Ve bu seçim çiftçiye, ve dünyaya, 95.000 litrelik bir su kazanc─▒ sa─člar.

Sadece su ve alan da de─čil, toplamda hayvanc─▒l─▒k sonucu elde edilen etin sundu─ču enerji, o etin üretiminde harcanan enerjinin yedide biri! Yani 1 kilo et elde etmek için, 7 kilo etlik bir enerji harc─▒yoruz! Geriye kalan 6 kilo ziyan oluyor!

Amerika’daki y─▒ll─▒k et tüketimi senede 935 kilo. Earth Policy Institute hesaplamalar─▒na göre, e─čer Çin’de ┼čuanda 291 kg olan y─▒ll─▒k et tüketimi Amerika ile ayn─▒ noktaya yani 935 kiloya ç─▒karsa, 2031 y─▒l─▒nda dünyan─▒n üçte ikisinde sadece hayvanlara yem olmak üzere ürün ekilmesi gerekecek. Bu tüketim oran─▒n─▒n tüm dünyaya yay─▒lmas─▒ durumunda ise, dünya yetmez hale gelecek, böyle bir durumda gerekecek hayvan yemi için 2 adet dünya gezegeni gerekecek!

Küresel Is─▒nma

Hayvan yeti┼čtiricili─činin ve et üretiminin, global ─▒s─▒nman─▒n en önemli sebeplerinden oldu─čunu söyleyenler aras─▒nda FAO (Yiyecek ve Tar─▒m Organizasyonu), WHO (Dünya Sa─čl─▒k Örgütü) ve IPCC (─░klim de─či┼čikli─či üzerine hükümetler-aras─▒ panel) gibi dünyan─▒n önde gelen çevre kurulu┼člar─▒ yer al─▒yor. Çünkü atmosfere sal─▒nan sera gaz─▒n─▒n be┼čte biri, hayvanc─▒l─▒ktan kaynaklanmaktad─▒r. Küresel ─▒s─▒nma enerji tüketiminden sonra 2. nedeni (Araçlarsa 3. s─▒rada gelmekte).

Hayvan endüstrisi, Birle┼čmi┼č Milletler raporlar─▒na göre ise sera gaz─▒ emisyonunun %18’inden sorumlu, tüm ula┼č─▒m sektöründen %40 daha fazla karbon sal─▒n─▒m─▒nda bulunarak bugün iklim de─či┼čikli─činin 1 numaral─▒ sorumlusu.

Et yiyen biri, vegan birinden 7 kat daha fazla sera gaz─▒ üretiyor.

Kirlilik

Sadece Amerika’daki hayvan çiftliklerinin üretti─či kirlilik (saniyede 40ton!), tüm Amerikan halk─▒n─▒n üretti─či kirlili─čin 130 kat─▒. Sadece bir hayvan çiftli─či tek ba┼č─▒na bir ┼čehrin d─▒┼čk─▒s─▒n─▒ üretiyor. Ve hayvanc─▒l─▒kta kanalizasyon sistemi yok… Dolay─▒s─▒yla çiftlikler, özellikle de bal─▒k çiftlikleri, sadece kirlili─čin ve dünya topra─č─▒n─▒n ve sular─▒n─▒n bozulmas─▒n─▒n de─čil, canl─▒ çe┼čitlili─činin azalmas─▒n─▒n da en önemli etkenlerinden.

Örne─čin, 60 000 tavukluk “küçük” bir fabrikan─▒n haftada üretti─či d─▒┼čk─▒ 82 ton. Daha 1980 y─▒l─▒nda Hollanda’da üretilen y─▒ll─▒k 94 milyon tonluk d─▒┼čk─▒n─▒n ancak yar─▒s─▒ toprak taraf─▒ndan so─čurulabiliyor, geri kalan─▒ do─čal su rezervlerini ve ekosistemi kirletiyordu. Bu oran ┼čuanda hesaplamalar─▒n ötesinde bir noktadad─▒r.

Üretilen bu hayvan d─▒┼čk─▒s─▒n─▒n içinde amonyak, metan, hidrojen sülfat, karbon monoksit, siyanür, fosfor, nitrat, ve a─č─▒r metaller ile hastal─▒k sebebi olan 100’den fazla mikrobik patojenler bulunuyor. Ayr─▒ca üretilen kirlilikte sadece d─▒┼čk─▒ da yok, ba┼čkaca, ölü hayvanlar, do─čum kal─▒nt─▒lar─▒ (plasenta vs) kusmuk, kan, idrar, antibiyotik ┼č─▒r─▒ngalar─▒, böcek zehiri ┼či┼čeleri parçalar─▒, k─▒l, iltihap ve vücut parçalar─▒…

Tüm bu pislik topra─ča ve sulara kar─▒┼č─▒yor, amonyak ve hidrojen sülfat gibi gazlar havaya sal─▒n─▒yor. Dünyadaki tatl─▒ su kaynaklar─▒ hayvanc─▒l─▒─č─▒n üretti─či bu kirlilik yüzünden giderek daha fazla oranda yok oluyor. Bu bölgelerdeki bal─▒klar ya tükenmi┼č ya da tehlikeli boyutta azalm─▒┼č oranda.

Endüstriyel çiftliklerden kaynakl─▒ toprak yap─▒s─▒ bozulmalar─▒n─▒n mali yükü ise sadece Amerika’da 26 milyar dolar.

Salg─▒n Hastal─▒klar

Tarihteki ilk büyük gribal salg─▒n 1928’deki ─░spanyol gribidir (H5N1). Dünyan─▒n dörtte birinin hasta oldu─ču bu salg─▒nda 50-100 milyon aras─▒ insan öldü. Sadece haftalar içinde. Üstelik sadece çok genç ve ya┼čl─▒lar─▒ de─čil, 25-29 ya┼č aras─▒nda etkili olup ya┼č ortalamas─▒n─▒ 37’ye dü┼čürmü┼čtü.

Nitekim grip, alerji ve ast─▒m hastal─▒klar─▒ oran─▒, genetik müdahaleye u─čram─▒┼č olan hayvanlar─▒n yeti┼čtirilip tüketilmesiyle paralel olarak artm─▒┼č durumda.

Virolojist Robert Webster, tüm griplerin ku┼č orijinli oldu─čunu ortaya koymu┼čtur. Ku┼člar kendileri hasta olmay─▒p bu virüsleri ta┼č─▒yorlar. Bu virüslerin insanlara da bula┼čabilmeleri için gereken mutasyon (genetik de─či┼čimler) ise endüstriyel hayvanc─▒l─▒k sayesinde oluyor. Özellikle domuzlar, hem ku┼č hem de insan griplerinden etkilenebiliyorlar.

─░ddialara göre ku┼člardan ald─▒klar─▒ grip virüsleri insanlar─▒ da etkileyebilen bir ┼čekilde domuzlar üzerinden evrimle┼čip insanlara geçebiliyor. Nitekim domuz çiftliklerindeki korkunç ko┼čullar─▒n üstesinden gelip kesim a┼čamas─▒na gelebilen domuzlar─▒n %30 ila %70 aras─▒, yani ortalama yar─▒s─▒, bu a┼čamaya geldiklerinde solunum hastas─▒ oluyorlar. Domuzlardaki yayg─▒n üst solunum yollar─▒ enfeksiyonlar─▒, grip virüslerinin geli┼čmesinin en önemli zeminini olu┼čturuyor.

Çiftliklerin arz ettikleri bir ba┼čka tehlike, hem a┼č─▒r─▒ kirlilik hem de hayvanlara yap─▒lan a┼č─▒r─▒ antibiyotik yüklemeleri yüzünden direnç gösteren patojenler. Mikroplar gittikçe daha güçlü hale geliyorlar.

Umar─▒m bu yaz─▒mda küresel ─▒s─▒nma ve hayvan endüstrisi aras─▒nda nas─▒l bir ili┼čki oldu─čunu aktarabilmi┼čimdir. E─čer bu konuda akl─▒n─▒za tak─▒lan, merak etti─činiz veya sormak istedi─činiz bir ┼čey varsa lütfen çekinmeden bana yaz─▒n.

Unutma ba┼čka bir gezegen yok. Dünyam─▒z─▒ kurtar, vegan ol! 

─░lgili Makaleler

Palm Ya─č─▒ Nedir? Nas─▒l ├ťretilir? Neden Vegan De─čildir? Hayvanlara Ne Gibi Zararlar Verir ve Neden T├╝ketilmemelidir? ─░┼čte Palm Ya─č─▒ Sekt├Âr├╝ Ger├žekleri

Bilimsel ad─▒ 'Elaeis guineensis' olan ve bu palmiye a─čac─▒n─▒n meyvelerinden üretilen palmiye ya─č─▒, dayan─▒kl─▒, ucuz ve kolay ula┼č─▒l─▒r olmas─▒ nedeniyle günümüzün en çok kullan─▒lan bitkisel…

Yan─▒tlar