Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

Her ┼čey lise 11. S─▒n─▒fta, Twitter’da severek takip etti─čim bir hesab─▒n, Veganizm üzerine payla┼č─▒mlar─▒n─▒ görmemle ba┼člad─▒ diyebilirim. O zamana kadar veganizmin ne oldu─ču hakk─▒nda hiçbir fikrim yoktu. Daha sonra ara┼čt─▒rmalar, okumalar yaparak bunun üzerine dü┼čünmeye ba┼člad─▒m. ─░lk dü┼čündü─čüm ┼čey ise –ya da bahanem- “Ama süt, peynir bile yiyemeyeceksem, ne yiyebilirim ki?” olmu┼čtu. Çok garip geliyor ┼čimdi bu dü┼čüncem. Çünkü ┼ču an çe┼čit çe┼čit yemek yapabiliyor, –evet, vegan olmaya karar vermemden sonra, mutfak i┼člerinde de ustala┼čt─▒m diyebilirim- hatta “bugün ne yiyece─čime karar veremiyorum” diye söylenirken buluyorum kendimi. Öyle büyük bir kand─▒rmacan─▒n içindeyiz ki, hayvansal ürün d─▒┼č─▒nda, yemek olmad─▒─č─▒n─▒ dü┼čünüyoruz. “Ee ne yiyece─čiz öyleyse?” diye, soru bile soruyoruz. Bakliyatlar, tah─▒llar, meyveler-sebzeler bunlar─▒n hepsi yemek olmaktan ç─▒k─▒yor, sadece “at─▒┼čt─▒rmal─▒k” olarak görüyoruz. Bunlar─▒ böyle detayl─▒ca dü┼čünmeye ba┼člamamdan sonra, ya┼čad─▒─č─▒m o uyan─▒┼č─▒ burada birkaç kelimeyle anlatabilirim belki ama o ┼ča┼čk─▒nl─▒─č─▒m─▒ yeterince anlatamam. Hâlâ bu ┼čekilde dü┼čünen o kadar çok insan var ki.. Gidip ┼ču an veganlar─▒n payla┼č─▒mlar─▒n─▒n alt─▒na baksan─▒z, naveganlar─▒n birço─čunun “Ne yiyece─čiz, aç m─▒ kalal─▒m!” gibi ┼čeyler yazd─▒─č─▒n─▒ görebilirsiniz. Bu derin bir uyku hali. O nedenle art─▒k uyanmal─▒ ve bunu fark etmeliyiz.

Son s─▒n─▒fa geçti─čimde, vejetaryen olmaya karar vermi┼čtim. S─▒n─▒ftakiler bunu duydu─čunda en çok ┼čunlar─▒ sormu┼člard─▒: “Köfte yemeyecek misin yani?”, “Nas─▒l ya, lahmacunda m─▒ yemeyeceksin?”, “Bal─▒k yersin herhalde?” Ben hay─▒r dedikçe, suratlar─▒ndaki o deh┼čet ifadeyi san─▒r─▒m uzun bir süre daha unutamayaca─č─▒m. Bal─▒─č─▒n bir sebze olmad─▒─č─▒n─▒ m─▒ anlatmal─▒yd─▒m, yoksa hayvanlar─▒n nas─▒l kay─▒p göndergeye dönü┼čtüklerini mi… Bilemiyordum ama “Açl─▒ktan ölürsün” tarz─▒ alayc─▒ cümlelerin kar┼č─▒s─▒nda, akl─▒ma ilk gelen ┼čey tecavüz ask─▒lar─▒ olmu┼čtu. Bunlar hakk─▒nda konu┼čurken, ön s─▒ralardan bir ses yükseldi “Ona tohumlama deniyor, yap─▒lmak zorunda!” Öylece birkaç saniye kalm─▒┼čt─▒m. “Bunun sana yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ hayal et, ho┼čuna gider miydi?” demi┼čtim. Ama o, bunu hiç dü┼čünmeden omuz silkip, benzer ┼čeyler söylemeye devam etmi┼čti. O gün eve dönü┼č yolunda “Belki de ben abart─▒yorum” dedi─čimi hat─▒rl─▒yorum. ─░çten içe hayvanlar─▒n tüm bunlar─▒ hak etmediklerini hissetsemde, ald─▒─č─▒m tepkiler beni böyle dü┼čünmeye itmi┼čti. Bu tepkiler kar┼č─▒s─▒nda yaln─▒z olmam ise hayli can s─▒k─▒c─▒ bir durumdu.

Vejetaryen oldu─čumu bildikleri halde, evdekilerin yemeklere et sular─▒ katmalar─▒, eve sürekli et ve et ürünleri almalar─▒ gerçekten beni çileden ç─▒kart─▒yordu. O zamanlar yemek yapma konusunda o kadar kötüydüm ki, yapt─▒─č─▒m makarnalar─▒n lastik k─▒vam─▒ almas─▒, yemeklerin dibini tutturmam, sürekli k─▒zartma yememden dolay─▒ cilt problemlerimin olmas─▒.. tam bir kâbustu.

Üniversiteye haz─▒rland─▒─č─▒m o dönem, inan─▒lmaz stres alt─▒ndayd─▒m. Okul dersleri ve s─▒navlar─▒ bir yana, bir de üniversite s─▒nav─▒ için çal─▒┼čmaktan en ufac─▒k bir zaman bulam─▒yordum. S─▒nav─▒ kazanamazsam hayat─▒m─▒n sonu olur, gibi saçma sapan dü┼čüncelerimin olmas─▒ ise ayr─▒ bir yüktü. Küçüklü─čümden beri ne zaman stres yapsam birkaç saç telim beyazlar veya saçlar─▒mda dökülmeler olurdu. O dönemde de bunu ya┼č─▒yordum. Evde yemek yapmak zor geldi─či, insanlarla tart─▒┼čmaktan yoruldu─čum ve arkada┼člar─▒mla bir yere gitti─čimde yiyecek pek bir ┼čey bulamad─▒─č─▒m için vejetaryen olman─▒n “bu nedenlerle zor” oldu─čunu dü┼čünürken, bir bahanem daha eklenmi┼čti; stres. Üstelik bu çok geçerli bir neden olmu┼čtu benim için. Çünkü tekrar et ve et ürünleri yemeye ba┼člam─▒┼čt─▒m. Saçlar─▒m─▒n dökülmesini, beyazlamas─▒n─▒ vejetaryen olmama, yani et yemiyor olmama ba─člam─▒┼čt─▒m. Arkada┼č─▒m─▒n “Saçmalama” dedi─čini hat─▒rl─▒yorum. Ama saçmal─▒yordum i┼čte. Çünkü eve gidince yeme─čimin haz─▒r olmas─▒, d─▒┼čar─▒da haz─▒r bir ┼čeyler yiyebilmek, tepki görmemek, tüm bunlar hayvanlara edilen eziyetten daha önemli olmal─▒yd─▒ ki, haz─▒rc─▒l─▒─č─▒ seçmi┼čtim. E─čer eskisi gibi olursam, hayvanlara yap─▒lanlar─▒ dü┼čünmezsem, bu düzene ayak uydurursam her ┼čey yolunda olacak san─▒yordum.

Tekrar eski al─▒┼čkanl─▒klar─▒ma, düzenime geri dönmü┼čtüm. Ancak kendimi eskisine göre ne çok daha sa─čl─▒kl─▒ buldum, ne de çok daha sa─čl─▒ks─▒z. Saçlar─▒m yine dökülüyordu. Kendimi çok bitkin hissediyordum. Ruh halim çok kötüydü. Ve bu durum aylarca böyle sürmü┼čtü. Ta ki, üniversite s─▒nav─▒na kadar. S─▒navdan birkaç ay sonra, daha mutlu ve ne┼čeliydim tahmin edersiniz ki. Yüklerimden kurtulmu┼č, daha güzel ┼čeyler dü┼čünürken bulmu┼čtum kendimi. S─▒navda istedi─čim puan─▒ yapamad─▒─č─▒m için, tekrar üniversite s─▒nav─▒na haz─▒rlanmaya karar vermi┼čtim. O s─▒ra yine ayn─▒ stres ve yine ayn─▒ ┼čeyleri ya┼čamaya ba┼člam─▒┼čt─▒m. Arkada┼č─▒ma bir gün dönüp ┼čöyle dedi─čimi hat─▒rl─▒yorum, “Ke┼čke vejetaryenli─čimi sürdürseydim.”

2. defa s─▒nava haz─▒rlan─▒rken, zaman kayb─▒ olarak görmedi─čim tek bir ┼čey vard─▒, o da bol bol ara┼čt─▒rmak, okumak ve sorgulamakt─▒. Birkaç hafta sonra tekrar vejetaryen beslenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒m. Ancak, vejetaryen olmam─▒n hayvanlara hiçbir faydas─▒n─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ ö─črenince, yava┼č yava┼č hayvansal ürünleri taba─č─▒mdan ç─▒karmaya ba┼člad─▒m.

Peki neden vegan oldum? Çünkü vejetaryen beslenerek, hiçbir hayvan─▒ kurtar─▒yor olmuyordum. Benim için sa─čl─▒k ve çevre konular─▒ daha sonra geliyor diyebilirim. Öncelik hayvanlar. Onlar─▒n ya┼čam haklar─▒. Zaten veganizmin odak noktas─▒ budur; hayvanlard─▒r.

Vejetaryen olarak, hayvanlar─▒n etinden faydalanm─▒yor olabilirdim ama bu onlar─▒ ne ya┼čat─▒yordu, ne de sömürülmekten kurtar─▒yordu. Süt ve süt ürünleri almak için para ödedi─čim her an, yumurta ald─▒─č─▒m her an, hayvanlar─▒n di┼čili─čini sömüren bu sisteme destek oluyordum.

Bir yavrunun içmesi gereken sütü, ben içiyordum. Bu hakka nereden sahip oluyordum? En üstün canl─▒ oldu─čum dü┼čüncesinden mi? Hayvanlar üzerinde hak iddia etmemden dolay─▒ m─▒? Aç gözlülük mü? Bu düzen böyle i┼čledi─či için mi? Hangi gerekçem beni hakl─▒ gösterebilir?

Bir hayvan─▒n beden ç─▒kt─▒lar─▒yla omlet yap─▒yoruz. Üstelik erkek civcivleri diri diri k─▒yma makinelerine at─▒p, çöp po┼četlerinde bo─čarak öldüren bu sektöre para ödeyip, üstüne "Hayvanlar─▒ seviyorum, ya┼čamalar─▒n─▒ istiyorum" demek ne kadar tutarl─▒ bir davran─▒┼č olabilir ki?

Bu yaz─▒ma denk gelen vejetaryenler, belki bu dü┼čüncelerimi sald─▒rganca bulabilirler. Ancak söylemeliyim ki, niyet ne kadar iyi olursa olsun, bu iyi niyetin hayvanlara faydas─▒ ne yaz─▒k ki yok. Di┼či hayvanlar iki kat daha fazla sömürülüyorken, taba─č─▒m─▒zdan eksik etmedi─čimiz bir peynirin, barda─č─▒m─▒zdan eksik etmedi─čimiz bir sütün onlar için ne demek oldu─čunu anlamam─▒z gerek. Di┼čiliklerinden faydalan─▒lan, y─▒llarca sömürülen ve art─▒k dayanacak gücü kalmayan bu hayvanlar─▒n da sonu ölüm oluyor.

(Bu konuya dair kitap önerisi: Peynir Tuza─č─▒ – Dr. NEAL D. BARNARD)

Fark etti─čim bu tutars─▒z davran─▒┼člar─▒mdan sonra vegan oldum. Hiçbir hayvan─▒ sömürmüyor, zulme u─čramalar─▒na neden olmuyorum. 1 y─▒ld─▒r vegan─▒m ve bunun bana verdi─či iç huzur ve mutluluk o kadar güzel ki. Tek pi┼čmanl─▒─č─▒m vegan olmak için uzun bir süre beklemi┼č olmam olabilir..

Vegan olman─▒n en zor k─▒sm─▒ ise, hiç ara┼čt─▒rmadan, önyarg─▒lar─▒yla sald─▒ran insanlarla u─čra┼čmak ne yaz─▒k ki. Bu insanlar bazen kar┼č─▒n─▒za doktor kimli─čiyle ç─▒k─▒yor, bazen tan─▒nm─▒┼č biri olarak, bazen ailenizden biri, bazen akrabalar─▒n─▒zdan, bazen de arkada┼člar─▒n─▒zdan biri olarak… Hepsi size parma─č─▒n─▒ sallayarak, üzerine hiç dü┼čünmedikleri, ara┼čt─▒rmad─▒klar─▒, sorgulamad─▒klar─▒ konular hakk─▒nda "c─▒k c─▒k"lamaya ba┼čl─▒yorlar. Bilimin ortaya koydu─ču yeni ara┼čt─▒rmalardan uzak, sadece ordan burdan duyduklar─▒yla hareket eden çok ki┼či var. Asl─▒nda tüm bu a┼č─▒r─▒ kar┼č─▒tl─▒─č─▒n sebebi, al─▒┼čt─▒klar─▒ düzenin bozulmas─▒n─▒ istememelerinden. T─▒pk─▒ bir zamanlar benim de istemedi─čim gibi. Bu uyan─▒┼č çok sanc─▒l─▒ oluyor, ama inan─▒n birdaha gözlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. Tüm bu zulümlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, üç be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan döndürmesine yeterli olmuyor. Buraya, Gary Smith'in çok sevdi─čim bir sözünü eklemek istiyorum:

"150 y─▒l önce köleli─čin bitece─čini savunsayd─▒n saçmalad─▒─č─▒n─▒ söylerlerdi. 100 y─▒l önce kad─▒nlar─▒n oy verme hakk─▒n─▒n oldu─čunu söyledi─činde sana gülerlerdi. 50 y─▒l önce afrika kökenli amerikal─▒lar─▒n kanunlar önünde e┼čit haklara sahip olmas─▒ fikrine itiraz ederlerdi. 25 y─▒l önce e┼čcinsel haklar─▒n─▒ savundu─čunda sana sap─▒k derlerdi. bugün de hayvan köleli─činin sona erece─čini iddia etti─čimizde bize gülüyorlar ama bir gün gülemeyecekler."

Size gülüp geçen, alay eden, hakaret eden, saçmalad─▒─č─▒n─▒z─▒ söyleyen her kim olursa, lütfen siz de bu sözü hat─▒rlay─▒n. Az─▒nl─▒klar─▒n hak aray─▒┼č─▒ kolay olmuyor. Ço─čunluk kar┼č─▒s─▒nda sesimizi duyurmam─▒z zor. Anlamak istemeyene bir ┼čeyler anlatmaya çal─▒┼čmak zor. De─či┼čim için mücadele etmek zor. Ama bize ihtiyaç duyan hayvanlar─▒n sesi olmak zorunday─▒z. Hayvanlar için hak ve adalet talep etmek zorunday─▒z.

─░nsanlar─▒n büyük bir k─▒sm─▒ ayr─▒cal─▒kl─▒ konumundan türlü ┼čekilde size ve verdi─činiz bu özgürlük mücadelesine ta┼č atabiliyor. Onlara ö─čretilmi┼č ve dayat─▒lm─▒┼č ┼čeyleri kendi dü┼čünceleri ve fikirleri oldu─čunu sanarak, tüm bu zulümleri onaylay─▒p, destekleyebiliyorlar. "Ama"lar─▒ hiç bitmedikleri gibi, bu düzenin büyüsüne de kap─▒l─▒p gidebiliyorlar. Uyanmay─▒ seçmi┼č her insan─▒ o ta┼č buluyor. Yaral─▒yor. Zaman zaman kendimi çok yaralanm─▒┼č buldu─čum oldu. Yaln─▒z hissetti─čim. Çaresiz ve umutsuz hissetti─čim çok an oldu. Ama her ┼čeye ra─čmen, ya┼čam hakk─▒n─▒ savunmak, bize ihtiyac─▒ olan hayvanlar─▒n sesi olabilmek, bu mücadelenin bir parças─▒ olmak hayat─▒mda yapt─▒─č─▒m en iyi ┼čey!

Hayvanlar için bu dünya kocaman bir cehennem. Al─▒n─▒p, sat─▒lan de─čersiz bir e┼čya olarak görülüyorlar. Diri diri tüylerini yolup, onlardan size rahat uyuyabilin(!) diye, yast─▒k yap─▒yorlar. Yüzünüz, gözünüz güzelle┼čsin(!) diye, binbir türlü kimyasala maruz kal─▒p, üzerlerinde deney yap─▒yorlar. Soslay─▒p, süsleyerek taba─č─▒n─▒za koyuyorlar. Tüm bunlar ve daha fazlas─▒ olurken, reklamlarda size mutlu hayvanlar resmediliyor. Hayvanlar ba┼člar─▒na gelen bu korkunç zulümler sonucunda nas─▒l mutlu olabilirler? Bunu talep ettikçe daha fazla zulmü onaylam─▒┼č olmuyor muyuz? Ba┼čka bir yol mümkünken, neden illa öldürmek zorunday─▒z?

Tüm bunlar─▒ sorgulamal─▒, üzerine kafa yormal─▒y─▒z ve al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒z─▒n hangi ya┼čamlara, ne ┼čekilde dokundu─čunu dü┼čünmeliyiz. Hayvanlar ile aram─▒zdaki o kay─▒p ba─č─▒ yeniden bulmal─▒y─▒z.

Daha çok bilgilenmeli, okumal─▒, ara┼čt─▒rmal─▒y─▒z. Önyarg─▒lar─▒m─▒z─▒ ve bahanelerimizi ortadan kald─▒rmal─▒, gerçe─či oldu─ču gibi görmeliyiz.

Kendinize ┼čunu sorun: Hayvanlar─▒n içinde bulunduklar─▒ bu korkunç, iki yüzlü düzenin parças─▒ olmaya devam etmek istiyor muyum? Hayvanlar─▒n yerinde olsayd─▒m, ya┼čamam için birilerinin ses ç─▒karmas─▒n─▒ ister miydim?

─░lgili Makaleler

Palm Ya─č─▒ Nedir? Nas─▒l ├ťretilir? Neden Vegan De─čildir? Hayvanlara Ne Gibi Zararlar Verir ve Neden T├╝ketilmemelidir? ─░┼čte Palm Ya─č─▒ Sekt├Âr├╝ Ger├žekleri

Bilimsel ad─▒ 'Elaeis guineensis' olan ve bu palmiye a─čac─▒n─▒n meyvelerinden üretilen palmiye ya─č─▒, dayan─▒kl─▒, ucuz ve kolay ula┼č─▒l─▒r olmas─▒ nedeniyle günümüzün en çok kullan─▒lan bitkisel…

Yan─▒tlar