Palm Ya─č─▒ Nedir? Nas─▒l ├ťretilir? Neden Vegan De─čildir? Hayvanlara Ne Gibi Zararlar Verir ve Neden T├╝ketilmemelidir? ─░┼čte Palm Ya─č─▒ Sekt├Âr├╝ Ger├žekleri

palm ya─č─▒ ger├žekleri

Bilimsel ad─▒ 'Elaeis guineensis' olan ve bu palmiye a─čac─▒n─▒n meyvelerinden üretilen palmiye ya─č─▒, dayan─▒kl─▒, ucuz ve kolay ula┼č─▒l─▒r olmas─▒ nedeniyle günümüzün en çok kullan─▒lan bitkisel ya─člar─▒n─▒n ba┼č─▒nda geliyor. Greenpeace, süpermarket raflar─▒nda gördü─čümüz ambalajl─▒ ürünlerin yar─▒s─▒n─▒n palmiye ya─č─▒ içerdi─čini söylüyor. Buna paketli haz─▒r ekmekler, haz─▒r çorbalar, margarinler ve bisküviler de dâhil. Yani birçok i┼členmi┼č g─▒dada palmiye ya─č─▒ bulundu─čundan bahsedebiliriz. Peki, bahsedilen orandaki ambalajl─▒ ürünlerin içeri─činde bu ya─ča rastlarken palmiye ya─č─▒ndan nas─▒l kurtuluruz ve ana soru asl─▒nda palmiye ya─č─▒ndan neden kurtulmal─▒y─▒z?

Evet, bahsetti─čimiz bu ya─č ad─▒ üstünde bitkisel bir ya─č ancak veganlar palmiye ya─č─▒ konusunda ikiye ayr─▒lm─▒┼č durumda. Bir k─▒s─▒m, vegan de─čil diye diretirken di─čer k─▒s─▒m kullan─▒lmas─▒nda bir sak─▒nca görmüyor. Kullananlara bakt─▒─č─▒m─▒zda ise ana sebebin al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒z oldu─čunu görüyoruz. Y─▒llarca yedi─čimiz bisküviler, çikolata kremalar─▒, cipsler ve benzeri yiyeceklerden vaz geçemedi─čimizden ötürü palmiye ya─č─▒n─▒ hayat─▒m─▒zdan ç─▒kartam─▒yoruz. Ancak burada bir çeli┼čki söz konusu de─čil mi? 

Veganizm felsefesine bak─▒ld─▒─č─▒nda damak zevkinin ve al─▒┼čkanl─▒klar─▒n bir kenara b─▒rak─▒l─▒p tüm canl─▒ varl─▒klar─▒n ve evrenin kurtar─▒lmas─▒, haklar─▒n─▒n savunulmas─▒, ek olarak en önemli yarg─▒ olan ‘etik’ ön plana ç─▒karken palm ya─č─▒ endüstrisine neden gözlerimizi kapat─▒yoruz ve basite indirgiyoruz? Bahsedilen ya─č sadece bitkisel diye mi? Yoksa yap─▒lan zulüm çok göz önünde de─čil diye mi? E─čer böyleyse birazdan ö─črenecekleriniz sizi deh┼čete dü┼čürecek ve palm ya─č─▒ endüstrisinin ne kadar ekolojik/sürdürülebilir olmad─▒─č─▒n─▒, ayr─▒ca hayvanlar─▒n nas─▒l zulümlere maruz kald─▒─č─▒n─▒ gözler önüne serecek. 

Serüvene market al─▒┼čveri┼čimizden ba┼člayarak geriye do─čru gidelim. Bir markete girip en sevdi─čimiz çikolatay─▒ ald─▒─č─▒m─▒z─▒ var sayal─▒m. Ald─▒─č─▒m─▒z çikolatada seçim kriteri olarak bitter veya di─čer favorimiz olarak belirledi─čimiz çikolatay─▒ seçip al─▒┼čveri┼č sepetimize att─▒k. Peki ya sonra? Bedenimize alaca─č─▒m─▒z bu ürünün içeri─čini neden hiç merak etmedik? Veya hangi ┼čartlarda yap─▒ld─▒─č─▒n─▒? Kaç tane hayvan katledildi─čini? Veya kaç hektar orman─▒n yak─▒ld─▒─č─▒n─▒? Her ┼čeyi sorgulay─▒p hak pe┼činde ko┼čan biz neden palm ya─č─▒n─▒ hiç sorgulamad─▒k ve olanlar─▒ görmezden geldik?

Çikolata paketinin arkas─▒ndaki palm ya─č─▒ yaz─▒s─▒ elbette ölüm ç─▒─čl─▒─č─▒ at─▒p dikkatinizi çekmeyecektir ama gerçekleri ö─črenmek biraz da olsa dü┼čünmenize sebep olacakt─▒r. Bunlar─▒ akl─▒n─▒za dü┼čürdükten sonra paketin arkas─▒n─▒ çevirip içeri─či teker teker okumaya ba┼člayal─▒m. 

┼×eker, kakao ya─č─▒, kakao kitlesi, kakao tozu, emülgatör (Ayçiçek lestini), aroma vericiler ve PALM─░YE YA─×I veya di─čer adlar─▒yla Palm Kernel Oil, Palm Fruit Oil, Stearic Acid, Palmitic Acid, Palmitoyl Oxostearamide, Hydrated Palm Glycerides vb. Bu içeriklerden birini gördüyseniz duraklay─▒p dü┼čünmenin tam s─▒ras─▒. Çünkü yapmam─▒z gerekenler çok basit.

Öncelikli olarak içerik okumay─▒ ayn─▒ ürünlerin son kullanma tarihine istisnas─▒z bakt─▒─č─▒m─▒z gibi al─▒┼čkanl─▒k haline getirmemiz gerekiyor. 

Sonuç olarak ald─▒─č─▒m─▒z ürünlerin içeri─či direkt olarak bedenimize giriyor ve bize yarar sa─čl─▒yor veya zarar veriyor. Bak─▒ld─▒─č─▒nda sadece içerik okumak yetmiyor çünkü üstte de bahsetti─čim gibi firmalar içerikler için yeni isimler geli┼čtirebiliyor. K─▒saca endüstriyel g─▒dada yedi─čimiz besinler hakk─▒nda bolca bilgi sahibi olmam─▒z gerekiyor ki vücudumuza ne ald─▒─č─▒m─▒z─▒ ve ne zulümler döndü─čünü bilerek buna göre seçimlerimizi yapal─▒m. 

Senelerce bize, sadece kar amac─▒ güdüldü─čünden ötürü sa─čl─▒kl─▒, lezzeti, vaz geçilmez sloganlar─▒yla pazarlanarak tüketmemizi sa─člayan sektörleri hepimiz biliyoruz. Sonras─▒nda ço─čunun foyas─▒ yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar sonucunda ortaya ç─▒kt─▒ ancak bedenimize verece─či zarar─▒ ne kadar ö─črensek dahi zaman çok geçti. O g─▒dalara al─▒┼čm─▒┼č ve vaz geçemez hale gelmi┼čtik. Ayn─▒ olay Ferrero’nun markas─▒ Nutella’da da ba┼č─▒m─▒za geldi. %22 oran─▒nda palm ya─č─▒ içeren bu üründeki palmiye ya─č─▒n─▒n 200 dereceden yüksek ─▒s─▒larda rafine edilmesi halinde ( Ki bu kokusunun gitmesi ve k─▒rm─▒z─▒ renginden ar─▒nmas─▒ için yap─▒l─▒yor )yüksek oranda kanser riski ta┼č─▒d─▒─č─▒, içindeki doymu┼č ya─č oran─▒ nedeniyle kolesterol seviyesini artt─▒rarak kalp krizi ve felç riskini artt─▒rd─▒─č─▒  ortaya ç─▒kt─▒ ve tüm platformlarda gündem oldu. Ancak bu olay Nutellay─▒ terk etmemiz için ikna edici olmad─▒. 

Çünkü perdenin arkas─▒nda b─▒rak─▒lan 3 önemli konu daha vard─▒. O da ekoloji, sürdürülebilirlik ve etik. Hatta bu cümleyi ‘3 en önemli’ konu olarak de─či┼čtirebiliriz çünkü çevre örgütleri en büyük sorunun palmiye ya─č─▒n─▒n kendisinden ziyade palmiye çiftlikleri oldu─čunu belirtiyor. 

Palmiye çiftlikleri tropik ormanlar─▒n oldu─ču bölgelere kuruluyor ve bahsetti─čim 3 önemli konu burada ba┼čl─▒yor. 

Ya─čmur ormanlar─▒ orangutanlar─▒n ya┼čamlar─▒n─▒ sürdürüp yavrulad─▒─č─▒ ve beslendi─či bölge. 

Orangutanlar bölgede dola┼čt─▒─č─▒nda ve ya┼čad─▒─č─▒nda ise avc─▒lar─▒n hedefi haline geliyorlar ve palm ya─č─▒ endüstrisi u─čruna umars─▒zca katlediliyorlar. S─▒rf bu yüzden Borneo orangutanlar─▒n─▒n nesli ciddi derecede tehlike alt─▒nda. Yedi─činiz çikolatadaki etik k─▒sm─▒ tam olarak burada kendini gösteriyor. Mant─▒ksal olarak bak─▒ld─▒─č─▒nda da böylesine tropik ve a─čaç popülasyonunun yo─čun oldu─ču bölgelere fabrika kurmak mümkün olmad─▒─č─▒ndan kesilen a─čaçlara ekoloji konusunu ba─člayabiliriz. Çünkü dünyan─▒n akci─čerleri olarak benimseyip korumaya çal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z ve yap─▒lan her haks─▒zl─▒kta ba┼čkald─▒rd─▒─č─▒m─▒z ya─čmur ormanlar─▒ fabrika kurmak üzere dü┼čüncesizde yok ediliyor. 

Her palm ya─č─▒ içeren ürün tüketti─čimizde ise avc─▒l─▒─ča ve ormanlar─▒n katledilmesine yard─▒m etmi┼č, bir nevi para yat─▒rm─▒┼č oluyoruz. O zaman ben çevreciyim, do─čay─▒ ve hayvanlar─▒ seviyorum cümlelerimiz de tam anlam─▒yla havada kalm─▒┼č oluyor de─čil mi?

Palmiye ya─č─▒n─▒n zararlar─▒ bununla da kalm─▒yor elbette. Ya─č üretimi büyük orman yang─▒nlar─▒yla da ili┼čkilendiriliyor. Verilere göre Endonezyada 2015-2018 y─▒llar─▒ aras─▒nda toplam 3 milyon 403 bin hektar arazi palm ya─č─▒ u─čruna yak─▒ld─▒. Sadece 2015 y─▒l─▒nda ise 2 milyon 600 bin hektardan fazla alan yok edildi. Yok oldu de─čil yok edildi çünkü yang─▒nlar insan kaynakl─▒ ve tek bir sebebi var; Kurulacak fabrikalara yer açmak. Yang─▒n sonras─▒ yükselen k─▒rm─▒z─▒ dumanlar bölgedeki yüzbinlerce insanda ve hayvanda solunum ve di─čer hastal─▒klara neden oldu. (Bu k─▒rm─▒z─▒ dumanlar‘Rayleigh Saç─▒lmas─▒’ olarak adland─▒r─▒l─▒yor) Bu arada yang─▒ndan kaçamayan binlerce hayvan─▒n cans─▒z bedenleri yang─▒n sonras─▒nda bulundu ve hiçbir önlem al─▒nmad─▒, aksine zulme palm ya─č─▒ üretilerek devam edildi. 

┼×imdi say─▒sal verilere biraz daha yak─▒ndan bakal─▒m. Verisel olarak bak─▒ld─▒─č─▒nda her saat 300 futbol sahas─▒ büyüklü─čündeki arazi yaln─▒zca palm ya─č─▒ yeti┼čtirme arazisi yapmak amac─▒yla yok ediliyor ve y─▒lda toplam 50 milyon ton palm ya─č─▒ üretiliyor. S─▒rf ekolojiyi a─čaçlar─▒ ve çevreyi dü┼čünerek kulland─▒─č─▒m─▒z defter yapraklar─▒nda dahi tutumlu olal─▒m derken bir yandan içinde palm ya─č─▒ olan çikolata tüketiyoruz. Ne oldu─čunu fark ettiniz mi çevrecili─čimizin hiçbir önemi kalmad─▒. Bir yandan israf yapmayal─▒m diye dikkatlice davran─▒rken di─čer yandan tamamen bilinçsizli─čimizden kaynakl─▒ palm ya─č─▒ tüketimimiz Bu deh┼čet verici rakamlar─▒n olu┼čmas─▒na sebep oluyor. Peki ya bunun sonu ne?

Tüketimimiz böyle devam ederse sadece 5 ila 10 y─▒l içinde Borneo orangutan─▒, Sumarta kaplan─▒, Asya gergedan─▒, Sumarta gergedan─▒, Bulutlu pars, ve baz─▒ maymun türlerinin de nesillerinin tükenece─či ön görülüyor. Sizin de gözünüz korktu de─čil mi? Çünkü bu çark─▒n dönmesi için tabiri caizse sektörün eline paray─▒ siz tutu┼čturuyorsunuz. Orangutan habitat─▒n─▒n yakla┼č─▒k %90 ─▒ son 20 y─▒l içerisinde sektörel büyüme amac─▒yla yok olmu┼č bulunmakta. Bu yok etme, alan büyütme çal─▒┼čmalar─▒ esnas─▒nda her y─▒l yakla┼č─▒k bin ila 5 bin, son 20 y─▒lda ise 50 bin orangutan katledilerek nesilleri ciddi biçimde tehlikeye sokuldu. Bu tür, ekosistemin sürdürülebilirli─či aç─▒s─▒ndan, her türde oldu─ču gibi tahmin edemeyece─čimiz kadar önemli görevler üstlenmektedir. Sürdürülebilirlik ise dünya düzeninin ray─▒na oturmas─▒ ve devam etmesi için ┼čart olan bir kavramd─▒r. Endonezya ya─čmur ormanlar─▒, bitkilerinin çimlenmesi ve ço─čalmas─▒ orangutanlar─▒n sindirim sisteminden geçen tohumlar─▒n eseridir.

Bitki çe┼čitlili─či ve sürdürülebilirli─či için olmazsa olmaz bir rolü mevcuttur. Yani orangutanlar ve ya─čmur ormanlar─▒ birbirinden ay─▒ramayaca─č─▒m─▒z kavramlard─▒r. Birinin olmamas─▒ di─čerini de tehlikeye atmaktad─▒r. Palm ya─č─▒ üretimi amac─▒yla kurulan tarlalar (Tarlan─▒n kurulmas─▒ için ormans─▒zla┼čt─▒rma prosedürü uygulanmaktad─▒r) k─▒rsal bölgelerdeki yerel fakir halk için kalk─▒nmay─▒ getiren bir yol gibi lanse edilmektedir fakat gerçekler inand─▒r─▒ld─▒─č─▒ gibi de─čildir. Tarlalar─▒n kurulmas─▒ için yak─▒lan ve kesilen a─čaçlar üstte de belirtti─čim sonuçlara sebep olmaktad─▒r. Ayr─▒ca tar─▒m─▒n ve sektörün devaml─▒l─▒─č─▒ için çal─▒┼čt─▒r─▒lan çocuk i┼čçilerden, insan hakk─▒ ihlallerinden bahsetmiyorum bile. Zaten ço─ču, hak etti─či ödemeyi almaz ve köle misali saatlerce yüksek tempoda çal─▒┼čt─▒r─▒l─▒r. Böylesinde a─č─▒r i┼člerde saatlerce çal─▒┼čt─▒r─▒lan çocuklar─▒n hasta oldu─ču, yaralanmalar─▒n sonucunda enfeksiyona yakaland─▒klar─▒ hatta canlar─▒n─▒ kaybettikleri bile görülmü┼čtür.

Palm ya─č─▒n─▒n hiç tahmin etmedi─čimiz deh┼čet verici gerçeklerini ö─črendi─čimize göre s─▒rada alternatif olarak ne yapabilece─čimiz yer al─▒yor. En ba┼čta palm ya─č─▒ndan ba┼čka onlarca daha sa─čl─▒kl─▒ bitkisel ya─č oldu─čunu bilerek bunlara yönelmek yer alabilir. Tabii bunun için içerik okumay─▒ ve kavramlar─▒, adland─▒rmalar─▒ bilmek çok önemli. 

Palm ya─č─▒n─▒n di─čer tüm isimlendirmeleri ise ┼čöyle;
Sodium Laureth Sulfate
Sodium Lauryl Sulfate
Sodium Dodecyl Sulphate (SDS veya NaDS)
Palm Kernel
Palm Oil Kernel
Palm Fruit Oil
Palmate
Palmitate
Palmolein
Glyceryl Stearate
Stearic Acid
Elaeis Guineensis
Palmitic Acid
Palm Stearine
Palmitoyl oxostearamide
Palmitoyl tetrapeptide-3
Steareth -2
Steareth -20
Sodium Kernelate
Sodium Palm Kernelate
Sodium Lauryl Lactylate/Sulphate
Sodium Lauryl Sulfoacetate
Hyrated Palm Glycerides
Sodium Isostearoyl Lactylaye
Cetyl Palmitate
Octyl Palmitate

Sonras─▒nda hep dedi─čim gibi aktvizm aktivzm aktivizm! Bilgileri payla┼č─▒p kendimize vegan olmamak veya saklamamak takdire ┼čayan. O yüzden okuyup, ara┼čt─▒r─▒p payla┼čmak çok önemli. Ancak payla┼čarak bilgilenerek ve ses ç─▒kartarak hak savunamayanlar─▒n sesi olabiliriz. Güney Asyadan ülkemize uzanan bu sektöre, katliama dur demek, çark─▒n dönmesine engel olmak için damak zevkimizle ve al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒zla de─čil mant─▒─č─▒m─▒zla hareket etmeliyiz. Unutmay─▒n herkesin bilinçli bir ad─▒m─▒ dünyay─▒ de─či┼čtirmeye yeter. Çarklar─▒ hep beraber durduracak, kafesleri kep beraber k─▒raca─č─▒z! 

Zeynep Irmak Alpaslan

Instagram : irmak.nova
Twitter: acatinthe90s

  

─░lgili Makaleler

Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

“Bu uyan─▒┼č ├žok sanc─▒l─▒ oluyor ama inan─▒n bir daha g├Âzlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. T├╝m bu zul├╝mlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, ├╝├ž be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan d├Ând├╝rmesine yeterli olmuyor.”

Yan─▒tlar