S├╝t End├╝strisi Ger├žekleri

s├╝t end├╝strisi ger├žekleri

Ge├ženlerde annesinden ayr─▒lm─▒┼č ve farkl─▒ pado─ča al─▒nm─▒┼č bir o─člak videosuna denk geldim (video son postta) ve veteriner ├Â─črencisi olarak konuya etik y├Ân├╝nden yakla┼č─▒p a├ž─▒kl─▒k getirmek istedi─čimden bir yaz─▒ haz─▒rlama karar─▒ ald─▒m. 

Ara┼čt─▒rmam─▒n ana kayna─č─▒ ders notlar─▒m ve Prof. Dr. Hasan BatmazÔÇÖ─▒n S─▒─č─▒rlarda S├╝r├╝ Sa─čl─▒─č─▒ ve y├Ânetimi kitab─▒ndan olu┼čmaktad─▒r.

Videoda ke├žinin sahibi olan ├žift├žiye,  yavrunun neden annesinden ayr─▒ oldu─ču soruldu─čunda ├žift├ži, b├╝y├╝k s├╝t i┼čletmelerinin elbette yapamayaca─č─▒ a├ž─▒klamay─▒ yap─▒p t├╝ketti─či s├╝t miktar─▒n─▒n fazlal─▒─č─▒ndan dolay─▒ ay─▒rd─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi ve hepimizin y├╝z├╝ne bu ger├že─či bir kez daha ├žarpt─▒.

├ľncelikle s├╝t verimi ve ─▒slah─▒ konusuna de─činmek istiyorum. S├╝t s─▒─č─▒rc─▒l─▒─č─▒ bir sekt├Âr haline gelmeden ├Ânce inekler sadece yavrular─▒na yetecek miktarda s├╝t ├╝retiyordu. Ki bu g├╝nde (ine─čin ─▒rk─▒na ba─čl─▒ olmakla birlikte) 8-10 lt. aras─▒nda de─či┼čmekteydi. Hatta 1990ÔÇÖlarda yerli ─▒rklar─▒n T├╝rkiye verim ortalamas─▒ 5-6 lt. idi. Bug├╝n ─▒slah ├žal─▒┼čmalar─▒yla iyi kondisyonda ve kaliteli spermayla tohumlanm─▒┼č Holstein ─▒rk─▒ bir inek g├╝nde tam 38 litre s├╝t verebilecek kapasiteye getirilmi┼čtir. 

Pratikte buza─č─▒n─▒n almas─▒ gereken s├╝t miktar─▒ canl─▒ a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n %10ÔÇÖu dur. Yani 40 kg do─čan bir buza─č─▒n─▒n ba┼člang─▒├ž yemine ba┼člayana kadar g├╝nde 4 lt s├╝t i├žmesi yeterlidir. Geri kalan s├╝t ise biz insanlar─▒n t├╝ketimi i├žin piyasaya s├╝r├╝lmektedir. Normal ┼čartlarda bir buza─č─▒n─▒n s├╝tten kesilme ya┼č─▒ 2.5-3 ay iken kar elde etmek amac─▒yla bu s├╝re 8 hafta olarak belirlenmi┼čtir. Ancak baz─▒ i┼čletmeler bu s─▒n─▒r─▒ erkenden ve fazla miktarda ba┼člang─▒├ž yemi kuru ot vs. vererek 3-4  haftaya kadar d├╝┼č├╝rm├╝┼člerdir. Normal ┼čartlarda da do─čumdan 4 g├╝n sonra buza─č─▒n─▒n rumen yani ana mide geli┼čimi i├žin ba┼člang─▒├ž yemi yemesi gerekmektedir ancak bu s├╝tten kesme s├╝resini bu kadar a┼ča─č─▒ya ├žekmeyi kesinlikle gerektirmez. Tamamen ticari ama├ž g├╝d├╝l├╝r. ├çiftliklerin s├╝t i├žirmeyi minimumda tutup yem yedirmeye bu kadar istekli olmalar─▒n─▒n ilk sebebi s├╝tten kar elde etmek, 2. sebebi ise buza─č─▒n─▒n sindirim sisteminin m├╝mk├╝n oldu─čunca ├žabuk geli┼čmesini sa─člayarak h─▒zl─▒ kilo ald─▒rmakt─▒r.

┼×imdi gelelim as─▒l konumuz olan yavrunun anneden ayr─▒lmas─▒na. Bakt─▒─č─▒m─▒zda annede fazladan onlarca litre s├╝t var, buza─č─▒ya yem de veriliyor. Zaten bu ┼čartlarda t├╝ketebilece─či s├╝t miktar─▒ canl─▒ a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n  %10ÔÇÖundan fazla olamayaca─č─▒ i├žin neden buza─č─▒lar 8 hafa anneleriyle ya┼čam─▒yor da do─čar do─čmaz ayr─▒l─▒yor? 

─░┼čte y├╝z├╝m├╝ze tokat gibi ├žarpmas─▒ gereken ger├žek burada ba┼čl─▒yor. ÔÇťS├╝t├╝n indirilme mekanizmas─▒ÔÇŁ  

Bir ine─či istedi─činiz zaman sa─čamazs─▒n─▒z. Sa─čmak i├žin ├Âncelikle ine─čin s├╝t├╝n├╝ indirmesi gerekir. Bunu sa─člayan ise yavrunun memeyi a─čz─▒na al─▒p emme refleksi sa─člayarak memeyi uyarmas─▒d─▒r. Sonras─▒nda hipofiz bezinden salg─▒lanan oksitosin hormonunun etkisiyle anne s├╝t├╝ indirir ve yavru s├╝t├╝ al─▒r. Ancak i┼čletmelerde bulunan binlerce ba┼č inek i├žin bu m├╝mk├╝n de─čildir. ├çal─▒┼čanlar, yavrunun annesini emmesinin bitmesini bekleyemeyece─činden (├ž├╝nk├╝ bu ticari olarak zaman ve s├╝t kayb─▒ demek) bu i┼či buza─č─▒lar yerine sa─č─▒m makineleri yapar.

Yani tamamen emzirme sim├╝lasyonu olu┼čturularak s├╝t anneden al─▒n─▒r. Yavrunun 1 kere bile annesini emmesine izin verilmez. ├ç├╝nk├╝ yavrunun emme refleksini bir kere hisseden anne, daha sonra yapay y├Ântemler kullan─▒ld─▒─č─▒nda s├╝t├╝n├╝ indirmez ve yavrusunu arar. Bu durum tamamen hormonlarla alakal─▒d─▒r. Yavrusunu emzirmi┼č bir anneyi makineye ba─člad─▒─č─▒n─▒zda istedi─činiz oksitosin sal─▒n─▒m─▒n─▒ sa─člayamazs─▒n─▒z ve sonucunda anne s├╝t├╝ indirmeyece─činden s├╝t├╝ de alamazs─▒n─▒z. ├ç├╝nk├╝ anne makineyle de─čil, yavrusuyla aras─▒nda bir ba─č kurmu┼č olacakt─▒r. 

Peki yavruyu ay─▒rd─▒k ve nereye ald─▒k hi├ž d├╝┼č├╝nd├╝n├╝z m├╝? Reklamlarda g├Ârd├╝─č├╝m├╝z o ye┼čil ├žay─▒r ve meralar, mutlu z─▒playan inekler ne kadar ger├žek?

Ticari s├╝t i┼čletmelerinde erkek buza─č─▒lar─▒n bir de─čerinin olmad─▒─č─▒n─▒ bilmeyen yoktur zaten onlar kesimhaneye gidecektir. Di┼čiler ise buza─č─▒ boxlar─▒ denilen tek ki┼čilik k├╝├ž├╝k b├Âlmelere al─▒n─▒r ve ├Ânlerindeki kovadan yem yiyip biberondan s├╝t i├žmek zorunda b─▒rak─▒l─▒r. Anneleri de onlar─▒ g├Âremeyece─či bir alanda y├╝zlerce inekle beraber g├╝nde 3 defa sa─č─▒ma gidip geldi─či ve s├╝rekli yem yemek zorunda oldu─ču bir b├Âlmede ├Âlene kadar kapal─▒ tutulur. (En modern ve hijyenik diye tabir edilen Rotary ve paralel sistemlerin g├Ârselleri ektedir) 

┼×imdi bir daha d├╝┼č├╝n├╝n hayvanlar ger├žekten bize hizmet i├žin mi varlar? Fabrika gibi seri ├╝retim yapmak onlar─▒ hi├ž yormuyor mu? O s├╝tte bizim de hakk─▒m─▒z var m─▒? Bir anneyi buza─č─▒s─▒ndan tamamen damak zevkimiz i├žin ay─▒rmak ne kadar etik? Reklamlarda g├Ârd├╝─č├╝m├╝z mutlu inekler ne kadar ger├žek? S├╝t m├╝ i├žiyoruz yoksa ineklerin stresini mi? Sorgulay─▒n…

Zeynep Irmak Alpaslan

Instagram: irmak.nova

─░lgili Makaleler

Yan─▒tlar