S├╝t End├╝strisi Ger├žekleri

s├╝t end├╝strisi ger├žekleri

Geçenlerde annesinden ayr─▒lm─▒┼č ve farkl─▒ pado─ča al─▒nm─▒┼č bir o─člak videosuna denk geldim (video son postta) ve veteriner ö─črencisi olarak konuya etik yönünden yakla┼č─▒p aç─▒kl─▒k getirmek istedi─čimden bir yaz─▒ haz─▒rlama karar─▒ ald─▒m. 

Ara┼čt─▒rmam─▒n ana kayna─č─▒ ders notlar─▒m ve Prof. Dr. Hasan Batmaz’─▒n S─▒─č─▒rlarda Sürü Sa─čl─▒─č─▒ ve yönetimi kitab─▒ndan olu┼čmaktad─▒r.

Videoda keçinin sahibi olan çiftçiye,  yavrunun neden annesinden ayr─▒ oldu─ču soruldu─čunda çiftçi, büyük süt i┼čletmelerinin elbette yapamayaca─č─▒ aç─▒klamay─▒ yap─▒p tüketti─či süt miktar─▒n─▒n fazlal─▒─č─▒ndan dolay─▒ ay─▒rd─▒─č─▒n─▒ söyledi ve hepimizin yüzüne bu gerçe─či bir kez daha çarpt─▒.

Öncelikle süt verimi ve ─▒slah─▒ konusuna de─činmek istiyorum. Süt s─▒─č─▒rc─▒l─▒─č─▒ bir sektör haline gelmeden önce inekler sadece yavrular─▒na yetecek miktarda süt üretiyordu. Ki bu günde (ine─čin ─▒rk─▒na ba─čl─▒ olmakla birlikte) 8-10 lt. aras─▒nda de─či┼čmekteydi. Hatta 1990’larda yerli ─▒rklar─▒n Türkiye verim ortalamas─▒ 5-6 lt. idi. Bugün ─▒slah çal─▒┼čmalar─▒yla iyi kondisyonda ve kaliteli spermayla tohumlanm─▒┼č Holstein ─▒rk─▒ bir inek günde tam 38 litre süt verebilecek kapasiteye getirilmi┼čtir. 

Pratikte buza─č─▒n─▒n almas─▒ gereken süt miktar─▒ canl─▒ a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n %10’u dur. Yani 40 kg do─čan bir buza─č─▒n─▒n ba┼člang─▒ç yemine ba┼člayana kadar günde 4 lt süt içmesi yeterlidir. Geri kalan süt ise biz insanlar─▒n tüketimi için piyasaya sürülmektedir. Normal ┼čartlarda bir buza─č─▒n─▒n sütten kesilme ya┼č─▒ 2.5-3 ay iken kar elde etmek amac─▒yla bu süre 8 hafta olarak belirlenmi┼čtir. Ancak baz─▒ i┼čletmeler bu s─▒n─▒r─▒ erkenden ve fazla miktarda ba┼člang─▒ç yemi kuru ot vs. vererek 3-4  haftaya kadar dü┼čürmü┼člerdir. Normal ┼čartlarda da do─čumdan 4 gün sonra buza─č─▒n─▒n rumen yani ana mide geli┼čimi için ba┼člang─▒ç yemi yemesi gerekmektedir ancak bu sütten kesme süresini bu kadar a┼ča─č─▒ya çekmeyi kesinlikle gerektirmez. Tamamen ticari amaç güdülür. Çiftliklerin süt içirmeyi minimumda tutup yem yedirmeye bu kadar istekli olmalar─▒n─▒n ilk sebebi sütten kar elde etmek, 2. sebebi ise buza─č─▒n─▒n sindirim sisteminin mümkün oldu─čunca çabuk geli┼čmesini sa─člayarak h─▒zl─▒ kilo ald─▒rmakt─▒r.

┼×imdi gelelim as─▒l konumuz olan yavrunun anneden ayr─▒lmas─▒na. Bakt─▒─č─▒m─▒zda annede fazladan onlarca litre süt var, buza─č─▒ya yem de veriliyor. Zaten bu ┼čartlarda tüketebilece─či süt miktar─▒ canl─▒ a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n  %10’undan fazla olamayaca─č─▒ için neden buza─č─▒lar 8 hafa anneleriyle ya┼čam─▒yor da do─čar do─čmaz ayr─▒l─▒yor? 

─░┼čte yüzümüze tokat gibi çarpmas─▒ gereken gerçek burada ba┼čl─▒yor. “Sütün indirilme mekanizmas─▒”  

Bir ine─či istedi─činiz zaman sa─čamazs─▒n─▒z. Sa─čmak için öncelikle ine─čin sütünü indirmesi gerekir. Bunu sa─člayan ise yavrunun memeyi a─čz─▒na al─▒p emme refleksi sa─člayarak memeyi uyarmas─▒d─▒r. Sonras─▒nda hipofiz bezinden salg─▒lanan oksitosin hormonunun etkisiyle anne sütü indirir ve yavru sütü al─▒r. Ancak i┼čletmelerde bulunan binlerce ba┼č inek için bu mümkün de─čildir. Çal─▒┼čanlar, yavrunun annesini emmesinin bitmesini bekleyemeyece─činden (çünkü bu ticari olarak zaman ve süt kayb─▒ demek) bu i┼či buza─č─▒lar yerine sa─č─▒m makineleri yapar.

Yani tamamen emzirme simülasyonu olu┼čturularak süt anneden al─▒n─▒r. Yavrunun 1 kere bile annesini emmesine izin verilmez. Çünkü yavrunun emme refleksini bir kere hisseden anne, daha sonra yapay yöntemler kullan─▒ld─▒─č─▒nda sütünü indirmez ve yavrusunu arar. Bu durum tamamen hormonlarla alakal─▒d─▒r. Yavrusunu emzirmi┼č bir anneyi makineye ba─člad─▒─č─▒n─▒zda istedi─činiz oksitosin sal─▒n─▒m─▒n─▒ sa─člayamazs─▒n─▒z ve sonucunda anne sütü indirmeyece─činden sütü de alamazs─▒n─▒z. Çünkü anne makineyle de─čil, yavrusuyla aras─▒nda bir ba─č kurmu┼č olacakt─▒r. 

Peki yavruyu ay─▒rd─▒k ve nereye ald─▒k hiç dü┼čündünüz mü? Reklamlarda gördü─čümüz o ye┼čil çay─▒r ve meralar, mutlu z─▒playan inekler ne kadar gerçek?

Ticari süt i┼čletmelerinde erkek buza─č─▒lar─▒n bir de─čerinin olmad─▒─č─▒n─▒ bilmeyen yoktur zaten onlar kesimhaneye gidecektir. Di┼čiler ise buza─č─▒ boxlar─▒ denilen tek ki┼čilik küçük bölmelere al─▒n─▒r ve önlerindeki kovadan yem yiyip biberondan süt içmek zorunda b─▒rak─▒l─▒r. Anneleri de onlar─▒ göremeyece─či bir alanda yüzlerce inekle beraber günde 3 defa sa─č─▒ma gidip geldi─či ve sürekli yem yemek zorunda oldu─ču bir bölmede ölene kadar kapal─▒ tutulur. (En modern ve hijyenik diye tabir edilen Rotary ve paralel sistemlerin görselleri ektedir) 

┼×imdi bir daha dü┼čünün hayvanlar gerçekten bize hizmet için mi varlar? Fabrika gibi seri üretim yapmak onlar─▒ hiç yormuyor mu? O sütte bizim de hakk─▒m─▒z var m─▒? Bir anneyi buza─č─▒s─▒ndan tamamen damak zevkimiz için ay─▒rmak ne kadar etik? Reklamlarda gördü─čümüz mutlu inekler ne kadar gerçek? Süt mü içiyoruz yoksa ineklerin stresini mi? Sorgulay─▒n…

Zeynep Irmak Alpaslan
Instagram: irmak.nova
Twitter: vetirmak

─░lgili Makaleler

Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

“Bu uyan─▒┼č ├žok sanc─▒l─▒ oluyor ama inan─▒n bir daha g├Âzlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. T├╝m bu zul├╝mlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, ├╝├ž be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan d├Ând├╝rmesine yeterli olmuyor.”

Yan─▒tlar