U├žamayan Pilot Maymunlar

     1960'larda Texas'taki Brooks Hava Kuvvetleri Üssü'nde yap─▒lan bir deneyden bahsedece─čim. Bu deneyde "Primat Denge Platformu (PEP)" denilen bir uçak simülatörü kullan─▒l─▒yor. Bir de ba┼čl─▒ktan da anla┼č─▒laca─č─▒ üzere, maymunlar kullan─▒l─▒yor. 

     Platform, gerçek bir uçak gibi ini┼č ç─▒k─▒┼č hareketleri yap─▒yor. Maymunlar platformun üzerindeki koltu─ča ba─član─▒yor. Önlerinde, platformu yatay konuma getirmeye yarayan bir kumanda kolu var. Maymunlar bu aleti kullanma e─čitimi al─▒yor, sonra da, eh onu yeri geldi─činde söyleyece─čim.

     PEP için geli┼čtirilen standart prosedür, bir raporda aç─▒kland─▒. Rapordaki a┼čamalar─▒ özetleyerek s─▒ralayaca─č─▒m. Öncelikle maymunlar deney süresince aç b─▒rak─▒l─▒yorlar; çünkü açken kontrol edilmeleri daha kolay(m─▒┼č). Ve e─čitim saatleri d─▒┼č─▒nda, sürekli küçük kafeslerde tutuluyorlar.

     1. A┼čama (koltu─ča uyum sa─člama): Maymun, 5 gün boyunca günde 1 saat PEP koltu─čuna ba─član─▒yor. Ba┼člarda agresifle┼čip ç─▒rp─▒nan maymun, bu sürenin sonunda koltukta oturmaya al─▒┼čm─▒┼č hale getiriliyor.

     2. A┼čama (kumanda koluna uyum sa─člama): Maymun PEP koltu─čuna ba─član─▒yor. Koltuk ileriye do─čru itiliyor ve maymuna (ayaklar─▒ndan) elektrik ┼čoku veriliyor. Ne oldu─čunu anlamayan maymun, bu ac─▒dan kurtulmak için ç─▒rp─▒nmaya ba┼čl─▒yor. Kaçamayaca─č─▒n─▒ anlad─▒─č─▒nda ise, sald─▒r─▒yor. Bu davran─▒┼č kumanda kolunu tutmu┼č olan görevlinin eldivenli eline yönlendiriliyor. Maymun ele dokununca ┼čok kesiliyor ve gün boyu aç b─▒rak─▒lm─▒┼č olan maymuna bir kuru üzüm veriliyor. Maymuna, ac─▒dan kurtulmak ve yemek yemek için görevlinin eline dokunmas─▒ gerekti─či ö─čretiliyor. Bu i┼člem be┼č 5 ile 8 gün boyunca, her gün 100 kez tekrarlan─▒yor. Her gün 100 elektrik ┼čoku, ve 100 kuru üzüm. Maymun, üzüm için ele dokunmas─▒ gerekti─čini art─▒k biliyor. Vücudundaki o muazzam ac─▒y─▒ durdurmak için ele dokunmas─▒ gerekti─čini biliyor.

     3. A┼čama (kumanda kolunu oynatma): Bu a┼čamada PEP öne e─čildi─činde maymunun sadece kola dokunmas─▒ ┼čokun kesilmesine yetmiyor. Maymun kolu geri çekinceye (platformu yatay haline getirinceye) kadar ┼čok sürüyor. Maymunlar─▒n al─▒┼čt─▒klar─▒ hareketi bir üst seviyeye ç─▒karmalar─▒ kolay olmuyor. Maymunlar ac─▒ içinde kola dokunuyor, ama ac─▒ hala orada. ┼×a┼č─▒r─▒yorlar ve daha çok korkuyorlar. ┼×ansl─▒ ve zeki olanlar kolu geriye çekmeyi ba┼čar─▒yor. Bu i┼člem de günde 100 kez tekrarlan─▒yor. 

     4., 5. Ve 6. A┼čamalar (kolu ileriye itme ve geriye çekme): Bu a┼čamalarda platform rastlant─▒sal olarak ileriye ya da geriye itilmeye ba┼čl─▒yor ve maymun (platformu yatay yapmak için) uygun tepkiyi verinceye kadar ┼čoka maruz kalmaya devam ediyor. Buras─▒ bir çok maymun için en ac─▒l─▒ ad─▒m oluyor. Ayn─▒ hareketi tekrar tekrar yapmak burada onlar─▒ kurtarm─▒yor. ┼×oktan kurtulmak (bir de kuru üzüm almak) için Platforma odaklanmal─▒, ve do─čru tepkiyi vermeliler. Fakat ço─ču bu a┼čamay─▒ da ba┼čar─▒yla tamaml─▒yor.

     7. A┼čama (kumanda kolunun faal hale getirilmesi): Bu noktaya gelebilen maymunlar, art─▒k platformun konumunu kontrol edebiliyor. Art─▒k ┼čoklar (do─čru davran─▒┼č─▒ cezaland─▒rmamak için) daha dikkatli veriliyor. Platformu yatay durumda tutmay─▒ ba┼čarana kadar bu a┼čama devam ediyor.

     Ba┼čar─▒s─▒z olan maymunlar 6. a┼čamaya dönüyor. Maymunlar 10 ile 12 gün içinde 3. a┼čamadan 7. a┼čaman─▒n sonuna ula┼čabiliyor. Ad─▒mlar─▒ tamamlayan maymunlar, 20 gün daha, git gide artan ┼čiddette sars─▒lan platformu yatay duruma getirmeye çal─▒┼č─▒yor. E─čitim böylece tamamlanm─▒┼č oluyor. 

     Maymunlar─▒n binlerce kez ┼čoka maruz b─▒rak─▒ld─▒─č─▒, tane tane kuru üzüm ile beslendi─či, gerçek anlamda i┼čkence gördü─čü bu e─čitim süreci, asl─▒nda gerçek deneye haz─▒rl─▒ktan ba┼čka bir ┼čey de─čil. Gerçek deneyin amac─▒ pilot maymunlar uçurmak de─čil. E─čitimini tamamlayan maymunlar, ölümcül dozda radyasyona maruz b─▒rak─▒l─▒yor. Deneyin as─▒l amac─▒, radyasyonun etkisindeki maymunlar─▒n ne kadar süreyle "uçmaya" devam edebildiklerini ölçmek. Amaç bir bak─▒ma ölüm sürelerini ölçmek oldu─ču için, hiçbir maymun bu deneyden sa─č ç─▒kam─▒yor. Ald─▒klar─▒ radyasyon nedeniyle mide bulant─▒s─▒ çeken ve kusan maymunlar, bir yandan da platformu yatay durumda tutmaya çal─▒┼čmak zorundalar, yoksa sürekli ┼čok yiyorlar. Raporda, maymunlar─▒n 10 saat gözlemlendi─či yaz─▒yor. Bu, yava┼č ve ac─▒l─▒ bir ölüm anlam─▒na geliyor. Bu a┼čaman─▒n ilerisi yok. Maymunlar için artan mide bulant─▒s─▒ ve halsizlikle beraber, platformu düzeltmeye çal─▒┼č─▒rken yedikleri elektrik ┼čoklar─▒n─▒n da etkisiyle, yava┼č ve ac─▒l─▒ bir ölüm kaç─▒n─▒lmaz oluyor. Ölen maymunlar─▒n baz─▒lar─▒ yak─▒l─▒yor; baz─▒lar─▒ da çöp kovalar─▒na at─▒l─▒yor. 

     Bu deneyleri yöneten Dr. Donald Barnes (foto─čraftaki), 1000 maymuna radyasyon verdi─čini söyledi. Bu deneyleri y─▒llarca yönetti. Sonralar─▒, o dönem hakk─▒nda ┼čunlar─▒ yazacakt─▒: "Y─▒llarca toplad─▒─č─▒m─▒z verilerin yararl─▒l─▒─č─▒ndan ┼čüphe duymaya ba┼člam─▒┼čt─▒m. Haz─▒rlad─▒─č─▒m─▒z raporlar─▒n kime gitti─čini ve ne amaçla kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ ö─črenmek istedim. Ülkeme hizmet etti─čimi dü┼čünmü┼čtüm. Fakat bir gün at gözlüklerim kay─▒p dü┼čüverdi". 

     Barnes istifa etti, ve hayvan deneylerinin en büyük muhaliflerinden biri oldu. Ama öldürdü─čü 1000 maymunun Barnes'─▒ affedece─čini sanm─▒yorum. O maymunlar─▒n hiçbirimizi affedece─čini sanm─▒yorum.

─░lgili Makaleler

Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

“Bu uyan─▒┼č ├žok sanc─▒l─▒ oluyor ama inan─▒n bir daha g├Âzlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. T├╝m bu zul├╝mlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, ├╝├ž be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan d├Ând├╝rmesine yeterli olmuyor.”

Yan─▒tlar