Vegan Renk Sava┼člar─▒

vegan renk sava┼člar─▒

Ana ak─▒m veganl─▒k, vegan renk sava┼člar─▒n─▒, renkli insanlar─▒ nas─▒l g├Ârmezden geliyor?

Shutterstock’ta “vegan ki┼či” ifadesini aray─▒n ve kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kan 486 sayfal─▒k listede, olgunla┼čm─▒┼č meyvelerin ve gevrek sebzelerin c├Âmert yay─▒l─▒mlar─▒ aras─▒nda bir ya┼čam s├╝ren, m├╝kemmel haz─▒rlanm─▒┼č salata k├óseleriyle ve k─▒vrak v├╝cutlar─▒yla bol g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒n─▒n alt─▒nda m├╝kemmel beyazlat─▒lm─▒┼č di┼čleriyle g├╝l├╝mseyen veganlar g├Âreceksiniz. A┼ča─č─▒ kayd─▒rmaya birka├ž dakika daha devam edin ve fark edeceksiniz: ancak 3.sayfan─▒n sonunda renkli bir y├╝z.

(ÔÇŽ)

G├╝n├╝m├╝zde ├žo─ču insan─▒n d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ gibi veganizm, 1944’te ─░ngiliz marangoz Donald Watson’─▒n hayvansal ├╝r├╝nler yiyen vejetaryenleri hayvansal ├╝r├╝nler yemeyenlerden ay─▒rmak i├žin ortaya att─▒─č─▒ bir kavram olarak ortaya ├ž─▒kmad─▒. Pek ├žok ki┼či taraf─▒ndan ana ak─▒m veganl─▒─č─▒n babas─▒ olarak ├Âv├╝len Watson, veganizmin yerini bir ya┼čam tarz─▒ olarak sa─člamla┼čt─▒rmaya yard─▒mc─▒ olan The Vegan Society’yi kurdu. Ancak bu ideolojiler ve gelenekler, uzun s├╝rmese de, y├╝zy─▒llar ├Ânce renkli topluluklarda zaten vard─▒. Hinduizm, Jainizm ve Budizm gibi do─ču dinleri, ┼čiddetsizli─če odaklanan inan├ž sistemleri nedeniyle hayvansal ├╝r├╝nlerinden sak─▒nmay─▒ bir bi├žimde savunmaktad─▒r.

Zul├╝ms├╝z beslenme, Rastafarianizm’de ge├žen, sa─čl─▒ks─▒z ya┼čam tarzlar─▒n─▒ reddeden ki┼čilerin ÔÇťItalÔÇŁ (ingilizce: vital) kelimesinden gelen ÔÇťya┼čamsalÔÇŁ kelimesiyle ├Âzde┼čle┼čmi┼č beslenme bi├žimini benimsedikleri bir beslenme t├╝r├╝d├╝r. Bitkisel k├Âkenli i┼členmemi┼č yemekleri te┼čvik eden diyet, 1930’larda Jamaika’da yayg─▒nla┼čt─▒ ve Miami New Times’a g├Âre, s├Âzle┼čmeli Hintli k├Âlelerin getirdi─či Hindu geleneklerinden evrimle┼čti─čine inan─▒l─▒yor. 19. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda kurulan Siyah ─░branice ─░srailo─čullar─▒ (The Black Hebrew Israelite) toplulu─ču da, sonsuz ya┼čam─▒n s─▒rr─▒ olarak g├Ârd├╝─č├╝ vegan diyete, ba─čl─▒ kalan bir topluluktur.

(ÔÇŽ)

Veganl─▒─č─▒n ger├žek kapsam─▒ hakk─▒ndaki bu yanl─▒┼č temsil nedeniyle, bir├žok renkli vegan─▒n─▒n yaln─▒z olduklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmesi ola─čand─▒┼č─▒ de─čil. G─▒da G├╝├žlendirme Projesi (Food Empowerment Project) ‘nin kurucusu ve kendini “onurlu Meksikal─▒ Amerikal─▒” olarak tan─▒mlayan Lauren Ornelas “Etkinliklerde ÔÇśbenim gibi birinin konu┼čtu─čunu g├Ârmek ne g├╝zelÔÇÖ diyerek ka├ž ki┼činin bana geldi─čini size anlatamam” diyor.

Renkli veganlar fark─▒na varmadan, veganizmleri hakk─▒nda konu┼čmak i├žin kendi dillerini geli┼čtirdiler. ÔÇťHali haz─▒rda ├Âtekile┼čtirilmi┼č bir grup i├žinde marjinal bir grup oldu─čunuzda, bunun olu┼čturulmas─▒na sadece mant─▒kl─▒ denilebilirÔÇŁ diyor Badillo. “Bu bir hayatta kalma i├žg├╝d├╝s├╝d├╝r.” Kitaplar gururla “ruh”, “afro”, “sistah” gibi terimleri ve ├Âzellikle Afro-Amerikan dillerinde pop├╝ler olan di─čer bir├žok ifadeyi sergilemekte. “Bu dile sahip olmak ├žok ├Ânemli,” diye ekliyor Claiborne. “Kelimelerin farkl─▒ insan gruplar─▒ i├žin farkl─▒ anlamlar─▒ var. Neredeyse bir kod gibi. Bu kitap, renkli veganlar i├žin demek i├žin bir i┼čaret.ÔÇŁ
(ÔÇŽ)

├ço─ču ┼čey gibi, vegan d├╝nyas─▒ndaki b├Âl├╝nme de paradan nasibini al─▒yor. Markalar, renkli veganlar─▒n sat─▒n alma g├╝c├╝nden yararlanam─▒yor, genellikle at─▒┼čt─▒rmal─▒klar─▒ ve g├╝zellik ├╝r├╝nleri i├žin beyaz olmayan y├╝zlerin eksikli─čiyle reklam yap─▒yorlar.

 Claiborne, “Bu durumu her an g├Âr├╝yorum, bu b├╝y├╝k vegan markalar, sanki sadece beyaz insanlara pazarlama yap─▒yormu┼č gibi g├Âr├╝n├╝yor” diyor. (ÔÇŽ) Claiborne, bu markalar─▒n Whole Foods ve Sprouts gibi b├╝y├╝k ma─čazalarda sat─▒┼č yap─▒p renkli veganlar─▒n da orada al─▒┼čveri┼č yapt─▒─č─▒n─▒ fark etmemesini son derece sinir bozucu buluyor. ÔÇťSay─▒lar─▒ bilmiyorum, ama eminim t├╝keticilerinin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒, para harcayan insanlar, beyaz insanlar de─čilÔÇŁ diyor.

(ÔÇŽ)

Bir├žok renkli insan da art─▒k onlara sunulan g─▒da kaynaklar─▒na ba─č─▒ml─▒ – ucuz et ve s├╝t ├╝r├╝nleri. Bu ├╝r├╝nler, ├Âzellikle renkli insanlar─▒n ├žo─ču laktoza duyarl─▒ olmas─▒na ra─čmen, Avrupa s├Âm├╝rgecili─či yoluyla bu topluluklara s─▒k s─▒k tan─▒t─▒ld─▒. Ornelas, “Bu hayvanlar─▒ topraklar─▒m─▒za getiren ┼čey kolonile┼čmedir” diyor. “S├╝tlerini sindiremiyoruz. Bu y├╝zden buna ‘laktoza duyarl─▒’ yerine ‘laktoz normal’ demeyi seviyoruz ├ž├╝nk├╝ duyarl─▒ kelimesi, bizimle ilgili bir sorun yokken varm─▒┼č gibi g├Âsteriyor.”

Ornelas, “Meksikal─▒ olanlar da d├óhil olmak ├╝zere bir├žok insan, yeme─čimizin asl─▒nda peynir ve hayvansal ├╝r├╝nlerle ger├žekten ba─člant─▒l─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ bilmiyor” diyor. “Meksika yemekleri”, domuz eti tako ve dilimlenmi┼č peynirle yap─▒lm─▒┼č enchilada g├Âr├╝nt├╝lerini bir araya getirse de, asl─▒nda Meksika mutfa─č─▒ etin az miktarda kullan─▒ld─▒─č─▒, hayvansal s├╝t ve s├╝t ├╝r├╝nlerinin bulunmad─▒─č─▒ bir mutfak olup ├Â─č├╝nler esas olarak fasulye, yabani ye┼čillik, tohumlar ve kabaktan olu┼čuyor.

 Bu vegan dostu Meksika mutfa─č─▒, Meksika yemeklerinin ger├žekten ne oldu─čunu kan─▒tlaman─▒n bir yolu olarak VeganMexicanFood.com sitesini ba┼člatmas─▒ i├žin OrnelosÔÇÖa ilham verdi. Bu, 1500’lerde et ve s├╝t ├╝r├╝nlerini tan─▒tan ve Meksika mutfa─č─▒n─▒ sonsuza dek de─či┼čtiren ─░spanyol s├Âm├╝rgecilerinin Meksika’ya yerle┼čmesinden y├╝zy─▒llar sonra Meksika mutfa─č─▒n─▒ d├╝zeltmenin ve s├Âm├╝r├╝den kurtarman─▒n bir yolu.

Claiborne, bu Afrikal─▒-Amerikal─▒ toplum i├žin de ge├žerlidir, diyor. ABD’ye getirilmeden ├Ânce, k├Âlelerin yemek k├╝lt├╝r├╝ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de hayvansal ├╝r├╝nlere ba─č─▒ml─▒ de─čildi. G├╝ney Amerika’da yedikleri yiyecekler de ayn─▒ ┼čekilde, ├žo─čunlukla bitki temelliydi. Ancak B├╝y├╝k G├Â├ž (Great Migration) s─▒ras─▒nda, bir├žok siyah, G├╝ney’den Kuzey ve Bat─▒’ya ta┼č─▒nd─▒─č─▒ esnada, kendi yiyeceklerini yeti┼čtirdikleri aile ├žiftliklerinden uzakla┼čt─▒, diyor Claiborne. ÔÇťD─▒┼č mek├ón alan─▒ olmayan bu b├╝y├╝k ┼čehirlere ta┼č─▒nd─▒lar, bu da bitki temelli k├╝lt├╝r├╝n ├žo─čunu ald─▒ g├Ât├╝rd├╝. 

Birdenbire sebze almak ├žok pahal─▒ hale geldi, ├ž├╝nk├╝ onlar─▒ kendileri yeti┼čtiremedilerÔÇŁ diye ekliyor. Bir├žok y├Ânden, yoksulluk onlar─▒ farkl─▒ g─▒da kaynaklar─▒ bulmaya zorlad─▒. Bu siyah topluluklar taze meyve ve sebzelere eri┼čimleri s─▒n─▒rland─▒ktan k─▒sa s├╝re sonra fast food zincirlerinden ve marketlerden gelen y├╝ksek i┼členmi┼č g─▒dalara b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ba─č─▒ml─▒ hale geldi.

(ÔÇŽ)

G─▒da sistemimizdeki kurumsalla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č sorunlara kar┼č─▒ sava┼č yoku┼č yukar─▒ olsa da, Clairborne bir g├╝n ana ak─▒m veganizm ile renkli veganlar aras─▒nda bir ayr─▒m olmayaca─č─▒ndan umutlu. “Sadece o eski sa─čl─▒kl─▒ Amerikan beyaz insanlar d├óhil olmayacak ┼čekilde a─č─▒n─▒ geni┼čletmek i├žin ├žal─▒┼čan kurulu┼člar g├Âr├╝yorum.” diyor. O zamana kadar, renkli veganlar, ana ak─▒m veganizmin daha kapsay─▒c─▒ olmas─▒n─▒ beklemeyi reddediyor.

 Kimlikleri ve topluluklar─▒, toplumun di─čer kesimleri taraf─▒ndan tehdit edildi─činden, diyet se├žimi, renkli veganlar─▒n kimliklerini ifade etmeleri, geri almalar─▒ ve korumalar─▒ i├žin ├Ânemli bir yol haline gelmi┼č durumda. Toliver, “Di─čer siyah veganlar─▒n devrimci bir eylem olarak bu ┼čekilde ya┼čamaktan bahsettiklerini duydum ve tamamen kat─▒l─▒yorum” diyerek ┼č├Âyle devam ediyor: “Hem ailelerimiz hem de y├╝zy─▒llarca s├╝ren bask─▒lar taraf─▒ndan ├Â─čretilen bu y─▒k─▒c─▒ al─▒┼čkanl─▒klardan vazge├žmek cesaret ister. Ki┼činin sa─čl─▒─č─▒n─▒ ve bilincini geri kazanmas─▒ bu duruma g├╝├ž veriyor.”

Al─▒nt─▒: https://www.thrillist.com/eat/nation/vegan-race-wars-white-veganism

─░lgili Makaleler

Yan─▒tlar