Yaam Kayna覺m覺z: Okyanuslar

Okyanuslar iklim deiiklii, a覺r覺 avlanma, derin deniz madencilii, petrol 癟al覺malar覺 ve plastik kirlilii nedeniyle tarihte hi癟 olmad覺覺 kadar b羹y羹k bir tehlike alt覺ndad覺r.


Yerkürenin yüzde 71’ini kaplayan su, yaam覺n temel döngüsü olduu için her 8 Haziran Dünya Okyanus Günü olarak kutlan覺yor. Al覺nan her iki nefesten birisinin borçlu olunduu okyanuslar iklim deiiklii, avlanma, derin deniz madencilii, petrol çal覺malar覺 ve plastik kirlilii nedeniyle tarihte hiç olmad覺覺 kadar büyük bir tehlike alt覺ndad覺r.  

Aralar覺nda Türkiye'nin de bulunduu 195 ülke taraf覺ndan onaylanan  BM Hükümetleraras覺 襤klim Deiiklii Paneli'nin (IPCC) haz覺rlad覺覺 “2019 Okyanus ve Kriyosfer Özel Raporu”nda sera gaz覺 emisyonlar覺ndaki art覺 sebebiyle gezegenin okyanuslar覺, buzullar覺 ve kar örtüsünde h覺zla artan deiimler tespit edildi.

Rapor, emisyonlar覺n h覺zla azalt覺lmad覺覺 durumda, bu yüzy覺l覺n sonunda deniz seviyesinde yükselme, da buzullar覺nda çökü, deniz yaam覺nda önemli kay覺plar ve iddetli siklonlarda art覺 gibi sonuçlar öngörüyor. Dünyada okyanus ve kriyosfere (kar, buz, donmu toprak tabakas覺) yönelik giderek artan tehditlere ve muhtemelen geri dönüü olmayan deiimlere dikkat çeken raporda, uydu görüntülerine göre Kuzey Buz Denizi'nin seviyesinin ikinci en düük düzeye (yakla覺k 2.1 milyon km2) geriledii belirtildi.

Raporda yer alan bulgular u ekilde…

Okyanuslar 2100 y覺l覺 itibar覺yla geçen yüzy覺la göre 10 kat h覺zl覺 yükselecek. Bu 2100 itibar覺yla deniz seviyesinde yakla覺k 1 metre yükselmesi anlam覺na geliyor. Deniz seviyesindeki yükselme, k覺y覺larda yaayan milyonlarca insan覺n göç etmek zorunda kalmas覺yla sonuçlanabilir. Küresel 覺s覺nma uzla覺ld覺覺 gibi 1.5 derecede tutulsa dahi, s覺cak sulardaki mercan resiflerinin yüzde 90'覺 yok olacak. 襤çinde bulunduumuz yüzy覺lda buz tabakalar覺nda kitlesel erime bekleniyor. Grönland ve Antartika buz tabakas覺 y覺lda 400 milyar tondan fazla suyu okyanusa b覺rakmak suretiyle eriyor. Emisyonlar azalt覺lmazsa 2100 itibar覺yla baz覺 dal覺k bölgeler üzerindeki buzullar覺n yüzde 80'i kaybolabilir, birçok buzul ise tamamen yok olabilir. Emisyonlar覺n azalt覺lmamas覺 yüzy覺l sonuna kadar tüm dünyada okyanuslarda yaayan hayvanlar覺n yüzde 15 azalmas覺na yol açabilir. Küresel ölçekte iddetli ya覺 ve kurakl覺a neden olan Pasifik Okyanusu'ndaki s覺rad覺覺 yüzey s覺cakl覺klar覺n覺 betimleyen El Nino'nun etkilerinin çok daha ciddileecei düünülüyor.

Greenpeace’in aç覺klamas覺na göre, Okyanuslar覺n çok büyük bölümü koruma alt覺nda deil ve sömürüye aç覺k durumda. Bilim insanlar覺 yaban hayat覺 korumak ve iklim deiikliinin etkilerini azaltmak için 2030 y覺l覺na kadar okyanuslar覺n en az üçte birinin okyanus koruma alanlar覺 kapsam覺na al覺nmas覺 gerektiini söylüyor. Okyanuslara yönelik tehlikelerin ba覺nda; iklim deiiklii, plastik kirlilii, petrol kirlilii, bal覺k avc覺l覺覺 ve derin denizlerde yap覺lan madencilik geliyor.

襤klim Deiiklii

Sal覺kl覺 ve yaam dolu okyanuslar iklim deiikliinin etkilerini s覺n覺rlay覺p üstesinden gelmek konusunda en önemli savunma mekanizmalar覺ndan biri. Balinalardan, yunuslara, yosun ormanlar覺ndan ve deniz çay覺rlar覺na kadar neredeyse tüm okyanus canl覺lar覺 karbonu sourup saklayarak atmosferden uzaklat覺rmaya ve deniz taban覺nda depolamaya yard覺mc覺 oluyor. Okyanustaki canl覺lar olmasayd覺 atmosferde yakla覺k yüzde 50 daha fazla karbondioksit bulunurdu ve dünya çok daha s覺cak olurdu. Ancak maalesef iklim deiiklii nedeniyle Kuzey Kutbu’nda ve Antarktika Okyanusu’ndaki buzullar h覺zla eriyor.

Plastik Kirlilii

Dünya art覺k denizlerimizin yaad覺覺 plastik krizinin boyutlar覺n覺 biliyor. Her dakika bir kamyon dolusu plastik denizlere kar覺覺yor. Çou plastik, çevre koullar覺 ne olursa olsun biyolojik olarak ayr覺m覺yor. Maalesef bugüne kadar üretilen plastiin yüzde 90’覺 geri dönütürülmedi. Büyük plastik parçalar覺 balinalar, kaplumbaalar ve deniz kular覺 gibi türlerin boulmas覺na neden oluyor; küçük plastik parçalar覺 ise deniz hayvanlar覺 taraf覺ndan yiyecek san覺l覺p yeniliyor. 

Heybetli balinalardan, bal覺klara ve hatta deniz tuzuna kadar her eyde mikroplastikler bulundu ve bu plastikler binlerce y覺l orada kalmaya devam edecek. Yeni yap覺lan bir çal覺ma, okyanustaki mikroplastiklerin(5 mm küçük plastik parçac覺klar覺) konsantrasyonunun daha önce tespit edilenden çok daha fazla olduunu belirtti. Bilim insanlar覺, yapt覺klar覺 arat覺rmada “mikroplastik konsantrasyonlar覺n metreküp ba覺na 3.700 mikroplastikten fazla olabileceini” belirlediler. Ve küresel plastik bütçesi, bir önceki 5 ila 50 trilyon tahmininin aksine, 12.5 ila 125 trilyon parçac覺k civar覺nda.

Petrol Kirlilii

Deniz yaam覺n覺 zehirleyen petrol s覺z覺nt覺s覺 ve kirlilii nedeniyle deniz kuu gibi canl覺lar ölüyor. Okyanustaki petrol s覺z覺nt覺lar覺, haritalardaki ulusal s覺n覺rlar覺 takip etmiyor ve tüm yaban hayat覺n覺 etkiliyor. Bunun yan覺 s覺ra petrol ve doalgaz arama çal覺malar覺nda derin deniz balinalar覺n覺 sa覺r eden ölümcül sismik patlamalar kullan覺l覺yor. Bugüne kadar var olmu, bilinen en büyük beyne sahip ispermeçet balinas覺 vb. türler "sesle" görüyor, yollar覺n覺 bulmak ve hayatta kalmak için gelimi iitme duyular覺na güveniyorlar. Su alt覺nda kullan覺lan patlatma faaliyeti bu hayvanlar覺 sa覺r edebiliyor veya bölgeden h覺zl覺ca kaçmalar覺na yol açarak a覺rmalar覺na ve kaybolmalar覺na neden olabiliyor.

Avlanma Faaliyetleri

Denetimin olmad覺覺 aç覺k denizler, büyük gemiler taraf覺ndan talan ediliyor. Bu endüstriyel av gemileri, denizlerde trol a覺 gibi y覺k覺c覺 yöntemler kullanarak sanki tarla sürer gibi deniz yata覺n覺 tar覺yor, kompleks habitatlar deniz taban覺yla birlikte yok oluyor. Hepimizin yak覺ndan bildii kaplumbaa, albatros, yunus ve denizat覺 gibi okyanus canl覺lar覺 y覺k覺c覺 bal覺kç覺l覺k faaliyetleri tehlikesiyle kar覺 kar覺ya. Kaza sonras覺 baka bal覺klar覺n da avlanmas覺 anlam覺na gelen “yan avlanma” sonucunda her y覺l 300.000 balina ve yunus, av alar覺yla "kaza sonucu" öldürülüyor.

Derin Deniz Madencilii

Uzun y覺llar boyunca insanl覺k derin denizlere ulaam覺yordu ancak teknolojinin gelimesiyle art覺k gezegenin çok daha fazla bölümü sömürüye aç覺k hale geliyor. Maden irketleri derin deniz taban覺ndaki deerli mineralleri ak覺ll覺 telefon ve bilgisayarlar için kullan覺l覺yor ancak çok uzaklardaki nefes kesici yerlere zarar veriyor. Bilim insanlar覺, yava büyüyen hayvanlar ve narin yap覺lar için zarar覺n geri dönülemez hale gelebileceini öngörüyor.

Çar覺ya Kat覺l!

Bilim insanlar覺, bir milyon türün neslinin tükenmesini önlemek, 1,5 ° C'nin alt覺nda kalmak, hayatta kalmak ve büyümek için doaya güvenen tüm insanlar覺 korumak için gezegenin yar覺s覺na doal haliyle ihtiyac覺m覺z olduunu söylüyor. 2030'a kadar % 30'u koruyarak balayabiliriz. Ama sadece bilim insanlar覺n覺n çar覺da bulunmas覺 yeterli deil. Gezegenimizin her yan覺ndan insanlar覺n bir araya gelmesi ve acil eylem çar覺s覺 yapmam覺z gerekiyor. 

Aa覺daki linkte bulunan dilekçeyi imzalayarak 30×30 çar覺s覺na kat覺l覺p mavi gezegenimiz için destekte bulunabilirsiniz.

https://bit.ly/2tCbByj


Beendiniz mi? Arkadalar覺n覺zla Payla覺n!

1
1 Payla覺m, 1 Beeni

0 Yorum

Bi癟im Se癟
Anket
襤nsanlara fikirlerini sor!
Yaz覺
Bildiklerini bizimle payla!
Liste
Bir liste olutur!