Ya┼čam Kayna─č─▒m─▒z: Okyanuslar

d├╝nya okyanuslar g├╝n├╝

Yerkürenin yüzde 71’ini kaplayan su, ya┼čam─▒n temel döngüsü oldu─ču için her 8 Haziran Dünya Okyanus Günü olarak kutlan─▒yor. Al─▒nan her iki nefesten birisinin borçlu olundu─ču okyanuslar iklim de─či┼čikli─či, avlanma, derin deniz madencili─či, petrol çal─▒┼čmalar─▒ ve plastik kirlili─či nedeniyle tarihte hiç olmad─▒─č─▒ kadar büyük bir tehlike alt─▒ndad─▒r.  

Aralar─▒nda Türkiye'nin de bulundu─ču 195 ülke taraf─▒ndan onaylanan  BM Hükümetleraras─▒ ─░klim De─či┼čikli─či Paneli'nin (IPCC) haz─▒rlad─▒─č─▒ “2019 Okyanus ve Kriyosfer Özel Raporu”nda sera gaz─▒ emisyonlar─▒ndaki art─▒┼č sebebiyle gezegenin okyanuslar─▒, buzullar─▒ ve kar örtüsünde h─▒zla artan de─či┼čimler tespit edildi.

Rapor, emisyonlar─▒n h─▒zla azalt─▒lmad─▒─č─▒ durumda, bu yüzy─▒l─▒n sonunda deniz seviyesinde yükselme, da─č buzullar─▒nda çökü┼č, deniz ya┼čam─▒nda önemli kay─▒plar ve ┼čiddetli siklonlarda art─▒┼č gibi sonuçlar öngörüyor. Dünyada okyanus ve kriyosfere (kar, buz, donmu┼č toprak tabakas─▒) yönelik giderek artan tehditlere ve muhtemelen geri dönü┼čü olmayan de─či┼čimlere dikkat çeken raporda, uydu görüntülerine göre Kuzey Buz Denizi'nin seviyesinin ikinci en dü┼čük düzeye (yakla┼č─▒k 2.1 milyon km2) geriledi─či belirtildi.

Raporda yer alan bulgular ┼ču ┼čekilde…

Okyanuslar 2100 y─▒l─▒ itibar─▒yla geçen yüzy─▒la göre 10 kat h─▒zl─▒ yükselecek. Bu 2100 itibar─▒yla deniz seviyesinde yakla┼č─▒k 1 metre yükselmesi anlam─▒na geliyor. Deniz seviyesindeki yükselme, k─▒y─▒larda ya┼čayan milyonlarca insan─▒n göç etmek zorunda kalmas─▒yla sonuçlanabilir. Küresel ─▒s─▒nma uzla┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi 1.5 derecede tutulsa dahi, s─▒cak sulardaki mercan resiflerinin yüzde 90'─▒ yok olacak. ─░çinde bulundu─čumuz yüzy─▒lda buz tabakalar─▒nda kitlesel erime bekleniyor. Grönland ve Antartika buz tabakas─▒ y─▒lda 400 milyar tondan fazla suyu okyanusa b─▒rakmak suretiyle eriyor. Emisyonlar azalt─▒lmazsa 2100 itibar─▒yla baz─▒ da─čl─▒k bölgeler üzerindeki buzullar─▒n yüzde 80'i kaybolabilir, birçok buzul ise tamamen yok olabilir. Emisyonlar─▒n azalt─▒lmamas─▒ yüzy─▒l sonuna kadar tüm dünyada okyanuslarda ya┼čayan hayvanlar─▒n yüzde 15 azalmas─▒na yol açabilir. Küresel ölçekte ┼čiddetli ya─č─▒┼č ve kurakl─▒─ča neden olan Pasifik Okyanusu'ndaki s─▒rad─▒┼č─▒ yüzey s─▒cakl─▒klar─▒n─▒ betimleyen El Nino'nun etkilerinin çok daha ciddile┼čece─či dü┼čünülüyor.

Greenpeace’in aç─▒klamas─▒na göre, Okyanuslar─▒n çok büyük bölümü koruma alt─▒nda de─čil ve sömürüye aç─▒k durumda. Bilim insanlar─▒ yaban hayat─▒ korumak ve iklim de─či┼čikli─činin etkilerini azaltmak için 2030 y─▒l─▒na kadar okyanuslar─▒n en az üçte birinin okyanus koruma alanlar─▒ kapsam─▒na al─▒nmas─▒ gerekti─čini söylüyor. Okyanuslara yönelik tehlikelerin ba┼č─▒nda; iklim de─či┼čikli─či, plastik kirlili─či, petrol kirlili─či, bal─▒k avc─▒l─▒─č─▒ ve derin denizlerde yap─▒lan madencilik geliyor.

─░klim De─či┼čikli─či

Sa─čl─▒kl─▒ ve ya┼čam dolu okyanuslar iklim de─či┼čikli─činin etkilerini s─▒n─▒rlay─▒p üstesinden gelmek konusunda en önemli savunma mekanizmalar─▒ndan biri. Balinalardan, yunuslara, yosun ormanlar─▒ndan ve deniz çay─▒rlar─▒na kadar neredeyse tüm okyanus canl─▒lar─▒ karbonu so─čurup saklayarak atmosferden uzakla┼čt─▒rmaya ve deniz taban─▒nda depolamaya yard─▒mc─▒ oluyor. Okyanustaki canl─▒lar olmasayd─▒ atmosferde yakla┼č─▒k yüzde 50 daha fazla karbondioksit bulunurdu ve dünya çok daha s─▒cak olurdu. Ancak maalesef iklim de─či┼čikli─či nedeniyle Kuzey Kutbu’nda ve Antarktika Okyanusu’ndaki buzullar h─▒zla eriyor.

Plastik Kirlili─či

Dünya art─▒k denizlerimizin ya┼čad─▒─č─▒ plastik krizinin boyutlar─▒n─▒ biliyor. Her dakika bir kamyon dolusu plastik denizlere kar─▒┼č─▒yor. Ço─ču plastik, çevre ko┼čullar─▒ ne olursa olsun biyolojik olarak ayr─▒┼čm─▒yor. Maalesef bugüne kadar üretilen plasti─čin yüzde 90’─▒ geri dönü┼čtürülmedi. Büyük plastik parçalar─▒ balinalar, kaplumba─čalar ve deniz ku┼člar─▒ gibi türlerin bo─čulmas─▒na neden oluyor; küçük plastik parçalar─▒ ise deniz hayvanlar─▒ taraf─▒ndan yiyecek san─▒l─▒p yeniliyor. 

Heybetli balinalardan, bal─▒klara ve hatta deniz tuzuna kadar her ┼čeyde mikroplastikler bulundu ve bu plastikler binlerce y─▒l orada kalmaya devam edecek. Yeni yap─▒lan bir çal─▒┼čma, okyanustaki mikroplastiklerin(5 mm küçük plastik parçac─▒klar─▒) konsantrasyonunun daha önce tespit edilenden çok daha fazla oldu─čunu belirtti. Bilim insanlar─▒, yapt─▒klar─▒ ara┼čt─▒rmada “mikroplastik konsantrasyonlar─▒n metreküp ba┼č─▒na 3.700 mikroplastikten fazla olabilece─čini” belirlediler. Ve küresel plastik bütçesi, bir önceki 5 ila 50 trilyon tahmininin aksine, 12.5 ila 125 trilyon parçac─▒k civar─▒nda.

Petrol Kirlili─či

Deniz ya┼čam─▒n─▒ zehirleyen petrol s─▒z─▒nt─▒s─▒ ve kirlili─či nedeniyle deniz ku┼ču gibi canl─▒lar ölüyor. Okyanustaki petrol s─▒z─▒nt─▒lar─▒, haritalardaki ulusal s─▒n─▒rlar─▒ takip etmiyor ve tüm yaban hayat─▒n─▒ etkiliyor. Bunun yan─▒ s─▒ra petrol ve do─čalgaz arama çal─▒┼čmalar─▒nda derin deniz balinalar─▒n─▒ sa─č─▒r eden ölümcül sismik patlamalar kullan─▒l─▒yor. Bugüne kadar var olmu┼č, bilinen en büyük beyne sahip ispermeçet balinas─▒ vb. türler "sesle" görüyor, yollar─▒n─▒ bulmak ve hayatta kalmak için geli┼čmi┼č i┼čitme duyular─▒na güveniyorlar. Su alt─▒nda kullan─▒lan patlatma faaliyeti bu hayvanlar─▒ sa─č─▒r edebiliyor veya bölgeden h─▒zl─▒ca kaçmalar─▒na yol açarak ┼ča┼č─▒rmalar─▒na ve kaybolmalar─▒na neden olabiliyor.

Avlanma Faaliyetleri

Denetimin olmad─▒─č─▒ aç─▒k denizler, büyük gemiler taraf─▒ndan talan ediliyor. Bu endüstriyel av gemileri, denizlerde trol a─č─▒ gibi y─▒k─▒c─▒ yöntemler kullanarak sanki tarla sürer gibi deniz yata─č─▒n─▒ tar─▒yor, kompleks habitatlar deniz taban─▒yla birlikte yok oluyor. Hepimizin yak─▒ndan bildi─či kaplumba─ča, albatros, yunus ve denizat─▒ gibi okyanus canl─▒lar─▒ y─▒k─▒c─▒ bal─▒kç─▒l─▒k faaliyetleri tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya. Kaza sonras─▒ ba┼čka bal─▒klar─▒n da avlanmas─▒ anlam─▒na gelen “yan avlanma” sonucunda her y─▒l 300.000 balina ve yunus, av a─člar─▒yla "kaza sonucu" öldürülüyor.

Derin Deniz Madencili─či

Uzun y─▒llar boyunca insanl─▒k derin denizlere ula┼čam─▒yordu ancak teknolojinin geli┼čmesiyle art─▒k gezegenin çok daha fazla bölümü sömürüye aç─▒k hale geliyor. Maden ┼čirketleri derin deniz taban─▒ndaki de─čerli mineralleri ak─▒ll─▒ telefon ve bilgisayarlar için kullan─▒l─▒yor ancak çok uzaklardaki nefes kesici yerlere zarar veriyor. Bilim insanlar─▒, yava┼č büyüyen hayvanlar ve narin yap─▒lar için zarar─▒n geri dönülemez hale gelebilece─čini öngörüyor.

Ça─čr─▒ya Kat─▒l!

Bilim insanlar─▒, bir milyon türün neslinin tükenmesini önlemek, 1,5 ° C'nin alt─▒nda kalmak, hayatta kalmak ve büyümek için do─čaya güvenen tüm insanlar─▒ korumak için gezegenin yar─▒s─▒na do─čal haliyle ihtiyac─▒m─▒z oldu─čunu söylüyor. 2030'a kadar % 30'u koruyarak ba┼člayabiliriz. Ama sadece bilim insanlar─▒n─▒n ça─čr─▒da bulunmas─▒ yeterli de─čil. Gezegenimizin her yan─▒ndan insanlar─▒n bir araya gelmesi ve acil eylem ça─čr─▒s─▒ yapmam─▒z gerekiyor. 

A┼ča─č─▒daki linkte bulunan dilekçeyi imzalayarak 30×30 ça─čr─▒s─▒na kat─▒l─▒p mavi gezegenimiz için destekte bulunabilirsiniz.

https://bit.ly/2tCbByj

─░lgili Makaleler

Neden ve Nas─▒l Vegan Oldum?

“Bu uyan─▒┼č ├žok sanc─▒l─▒ oluyor ama inan─▒n bir daha g├Âzlerinizi kapatmak istemiyorsunuz. T├╝m bu zul├╝mlerin kar┼č─▒s─▒nda olmak, ya┼čam─▒ savunmak, ├╝├ž be┼č ki┼činin sizi yolunuzdan d├Ând├╝rmesine yeterli olmuyor.”

Yan─▒tlar