Bal─▒k Sa─čl─▒kl─▒ Bir G─▒da De─čil: ─░┼čte Sebebi

bal─▒k sa─čl─▒kl─▒ bir g─▒da de─čil

Bal─▒k sa─čl─▒kl─▒ bir g─▒da de─čil, i┼čte sebebi. Hücre zarlar─▒m─▒z, beyin ve sinir sistemimiz için esansiyel ya─č asitleri ad─▒ verilen ya─člara ihtiyac─▒m─▒z var. Kan bas─▒nc─▒n─▒, kan p─▒ht─▒la┼čmas─▒n─▒, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k ve enflamatuar yan─▒tlar─▒ düzenlemeye yard─▒mc─▒ olan bu ya─č asitleri 'gerekli' olarak adland─▒r─▒l─▒rlar, çünkü onlar─▒ vücudumuzda üretemeyiz, bu nedenle onlar─▒ yiyeceklerden almal─▒y─▒z. Keten tohumu, kolza tohumu, soya, ceviz ve ya─člar─▒ gibi bitkisel g─▒dalarda bulunan ALA, bir omega-3 esansiyel ya─č asididir.

ALA isimli bu esansiyel ya─č asidini, vücudumuzda daha uzun zincirli omega-3'lere, EPA ve DHA'ya dönü┼čtürüyoruz. EPA ve DHA ayr─▒ca, ya─čl─▒ bal─▒klarda da bulunuyor ve onlar ise alglerden elde ediyorlar. Vücuttaki dönü┼čüm oranlar─▒ dü┼čük olabilir, bu nedenle baz─▒ insanlar bal─▒k ya─člar─▒n─▒n sa─čl─▒k için gerekli oldu─ču konusunda ─▒srar etmekte. Fakat, faydadan çok zarar veriyor da olabilirler.

─░ngiltere yönergeleri, haftada en az iki 140 g'l─▒k bal─▒k yememizi ve bunlardan birinin ya─čl─▒ olmas─▒ gerekti─čini önermektedir. Bu yönergeler, ya─čl─▒ bal─▒k yemenin veya omega-3 bal─▒k ya─č─▒ takviyeleri alman─▒n kalp hastal─▒─č─▒, felç ve ölüm riskimizi azaltt─▒─č─▒na dair yayg─▒n inanca katk─▒da bulunuyor. Ara┼čt─▒rma ise bize farkl─▒ bir hikaye anlat─▒yor.

Alt─▒n Standart Bilimsel Ara┼čt─▒rma

Cochrane incelemeleri kan─▒ta dayal─▒ ara┼čt─▒rmalarda en yüksek standart olarak kabul edilmektedir. Bir 2018 y─▒l─▒ incelemesi, ya─čl─▒ bal─▒k veya bal─▒k ya─č─▒ takviyelerinden gelen EPA ve DHA'n─▒n art─▒┼č─▒n─▒n kalp sa─čl─▒─č─▒ üzerinde çok az etkisi oldu─čunu veya hiç etkisi olmad─▒─č─▒n─▒ buldu.

Bu bulgular di─čer birçok yüksek nitelikteki incelemeler ile tutarl─▒d─▒r. Ayr─▒ca bitkisel g─▒dalardan al─▒nan ALA'n─▒n kardiyovasküler vaka ve aritmi (anormal kalp ritmi) riskini biraz azaltabilece─čini bulmu┼člard─▒r.

Bu kez British Journal of Nutrition  isimli dergideki bir ba┼čka 2018 y─▒l─▒ incelemesi, bitkisel g─▒dalardan daha yüksek ALA al─▒m─▒n─▒n, azalm─▒┼č kalp hastal─▒─č─▒ riski ile ili┼čkili oldu─čunu buldu. Yani bitki bazl─▒ omega-3'lerle daha iyi durumdas─▒n─▒z. Asl─▒nda, son yirmi y─▒lda, birçok çal─▒┼čma bal─▒k ya─člar─▒n─▒n benzer ┼čekilde etki eksikli─čini ve ALA'y─▒ do─črudan bitkisel g─▒dalardan tüketmenin faydal─▒ etkisini göstermi┼čtir.

Yükseli┼čteki Civa

Baz─▒ çal─▒┼čmalar, ya─čl─▒ bal─▒klar─▒n ve özellikle bal─▒k ya─č─▒ takviyelerinin iddia edilenin tersi bir etkiye sahip olabilece─čini ve iddia edilenin aksine kardiyovasküler vaka riskini art─▒rabildi─čini göstermektedir.

The American Heart Association, bunun bal─▒klarda bulunan ve çevreyi kirleten bir madde olan metil civan─▒n zararl─▒ etkileri ile aç─▒klanabilece─čini söylüyor. Bal─▒klardaki civa miktar─▒n─▒n yüksek oldu─ču Do─ču Finlandiya'daki insanlar─▒n incelendi─či bir çal─▒┼čmada, insanlar─▒n saçlar─▒nda görülen c─▒va seviyesine ve yedikleri bal─▒k miktar─▒na bak─▒lm─▒┼č, ve bu durumun art─▒┼č göstermi┼č kardiyovasküler ölüm riski ile ili┼čkili oldu─ču bulunmu┼čtur.

Ba┼čka bir deyi┼čle, en fazla bal─▒k tüketenlerin, saçlar─▒nda en yüksek miktarda c─▒va bulunanlard─▒ ve en yüksek kardiyovasküler ölüm düzeyine sahiptiler.

Baz─▒ çal─▒┼čmalar, ya─čl─▒ bal─▒klar─▒n ve özellikle bal─▒k ya─č─▒ takviyelerinin iddia edilenin tersi bir etkiye sahip olabilece─čini ve kardiyovasküler vaka riskini art─▒rabildi─čini göstermektedir.

Zehirli ┼×ok

Dünyan─▒n tüm okyanuslar─▒ metil civa, poliklorlu bifeniller ve dioksinler gibi toksik kirleticilerle kirlenmi┼č ve birço─ču zararl─▒ nörotoksinler olarak i┼člev görmektedir.

Bu nörotoksinler, besin zincirinde ilerledikçe, özellikle ya─čl─▒ bal─▒klarda, birikerek omega-3'ün sözümona faydalar─▒n─▒ ortadan kald─▒rmaktad─▒rlar.

Çeli┼čkili Tavsiye

─░ngiltere'de bal─▒k tüketimi ile ilgili ola─čanüstü bir durum var. Hamile veya emziren kad─▒nlar─▒n ya─čl─▒ bal─▒k yemeleri tavsiye ediliyor çünkü içerdi─či omega-3'ler bebe─čin sinir sisteminin geli┼čmesine yard─▒mc─▒ olabilir.

Öte yandan, emziren, gebe olan veya hamileli─či planlayan tüm kad─▒nlar – ve gelecekte bir gün çocuk sahibi olmak isteyenler bile – haftada iki porsiyondan fazla ya─čl─▒ bal─▒k yememeleri konusunda uyar─▒l─▒yorlar.

Bu tavsiyenin nedeni, bal─▒ktaki kirletici maddelerin birikmesi ve bebe─čin rahimdeki geli┼čimini ciddi ┼čekilde etkileyebilmesidir. Ve daha fazla uyar─▒ var – çocuklar, hamile kad─▒nlar ve hamile kalmaya çal─▒┼čan kad─▒nlara da di─čer bal─▒klardan daha fazla c─▒va içerdikleri için köpekbal─▒─č─▒, k─▒l─▒ç bal─▒─č─▒ veya atlantik k─▒l─▒çbal─▒─č─▒ yemekten kaç─▒nmalar─▒ söyleniyor çünkü bu durumda geli┼čmekte olan bir bebe─čin sinir sistemine zarar gelebilir.

Yani, yesen suç, yemesen suç!

Ya─čl─▒ bal─▒klar ┼ču ┼čekilde listelenmi┼čtir: ringa bal─▒─č─▒, somon, sardalye, hamsi, alabal─▒k ve uskumru. Bununla birlikte, s─▒n─▒rlanacak veya kaç─▒n─▒lacak bal─▒klar─▒n listesi, benzer seviyelerde kirletici madde içeren baz─▒ beyaz bal─▒klar─▒ içerecek ┼čekilde geni┼čletilmi┼čtir – mercan bal─▒─č─▒, levrek, kalkan, pisi bal─▒─č─▒ ve huss (kedibal─▒─č─▒). Ve güya bal─▒─č─▒n sa─čl─▒kl─▒ bir yiyecek olmas─▒ gerekiyordu.

Hamile veya emzirenlere ya─čl─▒ bal─▒k yemeleri öneriliyor – hamile kalmaya çal─▒┼čanlar ise haftada iki porsiyondan fazla ya─čl─▒ bal─▒k yememeleri konusunda uyar─▒l─▒yor.

Nörovirüs

Kirletici maddeler tek sorun de─čil. Midye ve istiridye gibi süzerek beslenen kabuklu deniz hayvanlar─▒nda bakteri ve virüs birikebiliyor ve çi─č yenildi─činde sa─čl─▒─ča do─črudan tehdit olu┼čturabiliyor. Nörovirüs ise bunlardan biridir ve ate┼č, bulant─▒, kusma, kramp ve ishale neden olabilir.

Nörovirüs, ─░ngiltere'de g─▒da zehirlenmesinin en yayg─▒n nedenlerinden biri ve winter vomiting bug olarak da adland─▒r─▒l─▒r, çünkü k─▒┼č─▒n daha s─▒k görülür ancak y─▒l─▒n herhangi bir zaman─▒nda da rastlanabilir. Nörovirüs enfeksiyonlar─▒, ki┼čiden ki┼čiye temas ile veya sadece virüsle kontamine olmu┼č yüzeylere ve ard─▒ndan a─čz─▒n─▒za dokunman─▒z ile çok kolay bir ┼čekilde yay─▒l─▒r.

Salg─▒nlar, hastanelerde, bak─▒m evlerinde, okullarda ve yolcu gemilerinde yayg─▒n olarak görülür ancak restoranlarda ve otellerde de görülebilir. Bu virüs genellikle hafif bir etkiye sahip olup, rahats─▒zl─▒k bir ila iki gün sürer. Semptomlar aras─▒nda kusma, f─▒┼čk─▒r─▒r tarzda kusma, ishal ve ate┼č bulunur. Ço─ču insan birkaç gün içinde tamamen iyile┼čir, ancak çok genç ve ya┼čl─▒ insanlar için bu durum tehlikeli olabilir.

Bu tipte görülen birçok salg─▒n, insan d─▒┼čk─▒s─▒ ile kontamine olmu┼č kabuklu deniz hayvanlar─▒na ba─čl─▒d─▒r. Çift kabuklu kabuklu deniz hayvanlar─▒n─▒n nörovirüs ile kontaminasyonu, özellikle istiridye, g─▒da güvenli─či riski olarak kabul edilir, bir çal─▒┼čmada ─░ngiltere'deki sat─▒c─▒lardan sipari┼č edilen 630 istiridye örne─činden yüzde 69'unun nörovirüs ile kontamine oldu─ču bulundu.

Hepatit E

Hepatit E, d─▒┼čk─▒-oral yolundan yay─▒lan, geli┼čmekte olan birçok ülkede endemiktir. Salg─▒nlar geli┼čmi┼č ülkelerde daha iyi altyap─▒, su temini ve sanitasyon nedeniyle nispeten nadirdir.

Bununla birlikte, virüsün yayg─▒n oldu─ču bölgelere seyahat edilmeyen geli┼čmi┼č ülkelerde, insan yolu ile de─čil bunun yerine zoonotik bula┼čma ile ili┼čkilendirilen enfeksiyon kümeleri olu┼čmu┼čtur. ─░ngiltere'de son on y─▒lda vakalarda ciddi bir art─▒┼č gerçekle┼čmi┼čtir.

Domuz gibi besi hayvanlar─▒ virüs ta┼č─▒ma anlam─▒nda bir depo görevi görebilir ve at─▒k sularda ve domuz gübresinde yüksek seviyelere rastlanm─▒┼čt─▒r, bu da su yollar─▒na geçerek kabuklu deniz hayvanlar─▒nda birikme potansiyelini vurgulamaktad─▒r. Bula┼č─▒c─▒ hepatit E virüsü, hayvan d─▒┼čk─▒s─▒nda, kanalizasyon suyunda, yetersiz i┼členmi┼č suda, kontamine kabuklu deniz hayvanlar─▒nda ve hayvan etlerinde bulunmu┼čtur.

Domuz gibi besi hayvanlar─▒ virüs ta┼č─▒ma anlam─▒nda bir depo görevi görebilir ve at─▒k sularda ve domuz gübresinde yüksek seviyeler rastlanm─▒┼čt─▒r, bu da su yollar─▒na geçerek kabuklu deniz hayvanlar─▒nda birikme potansiyelini vurgulamaktad─▒r.

Bal─▒k Çiftlikleri Cevap De─čil

Bal─▒k çiftlikleri art─▒k insanlar taraf─▒ndan tüketilen tüm bal─▒klar─▒n yar─▒s─▒ndan fazlas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r, ancak kesinlikle bir cevap de─čildir. Bu a┼č─▒r─▒ kalabal─▒k, do─čal olmayan bal─▒k a─č─▒llar─▒ hastal─▒─č─▒ iletir ve su kirlili─čine neden olur; kal─▒c─▒ organik kirletici maddeler, antibiyotikler, parazit kurtulma i┼člemlerden gelen kimyasallar, anestezikler, dezenfektanlar, yem katk─▒ maddeleri, metaller ve antifoülanlarla bo─čulan bir deniz ya┼čam─▒.

Çiftlik bal─▒klar─▒, bal─▒k unu ve bal─▒k ya─člar─▒na ek olarak omega-6 bak─▒m─▒ndan zengin bitkisel ya─člar ile beslendiklerinden daha az omega-3 içerirler. Evet, çiftlik bal─▒klar─▒n─▒ ve besi hayvanlar─▒n─▒ beslemek için bal─▒klar denizden ç─▒kar─▒l─▒yor.

Okyanuslar─▒m─▒z çökmekte ve antik mercan kayal─▒klar─▒, endüstriyel ölçekte bal─▒k av─▒ nedeniyle benzeri görülmemi┼č bir düzeyde yok edilmektedir. Deniz ekosistemleri çöküyor, trol tekneleriyle avlananlar deniz yataklar─▒nda zorla ilerliyor, baz─▒ bal─▒k türlerinin nesli %90'ana varan oranda tükenmi┼č durumda, ve hayatlar─▒ onlar─▒n ya┼čamas─▒na ba─čl─▒ büyük gövdeli deniz hayvanlar─▒n─▒n popülasyonlar─▒ azal─▒yor.

Bu domino etkisi, okyanus ekosistemlerinde milyonlarca y─▒l sürebilecek bir bozuklu─ča yol açabilir. Bal─▒klar─▒n memeliler ve ku┼člarla ayn─▒ ┼čekilde bilinçli ac─▒ ya┼čad─▒klar─▒n─▒ gösteren bol bilimsel kan─▒tlara ra─čmen, bal─▒klar─▒n ac─▒ hissetmedi─čine dair saçma inanç hala devam etmektedir. Ac─▒, evrimin vazgeçilmez bir ö─česidir ve canl─▒lara kaç─▒n─▒lmas─▒ gerekenden uzak durmay─▒ ö─čretir.

Bal─▒k çiftliklerindeki bu a┼č─▒r─▒ kalabal─▒k, do─čal olmayan bal─▒k a─č─▒llar─▒ hastal─▒─č─▒ iletir ve su kirlili─čine neden olur; kal─▒c─▒ organik kirletici maddeler, antibiyotikler, parazit kurtulma i┼člemlerden gelen kimyasallar, anestezikler, dezenfektanlar, yem katk─▒ maddeleri, metaller ve antifoülanlarla bo─čulan bir deniz ya┼čam─▒.

Sa─čl─▒─č─▒n─▒z için Bal─▒k Yemenize Gerek Yok!

─░yi haber ┼ču ki, temel omega-3'lerinizi almak için okyanuslar─▒ yok etmek, ac─▒ vermek veya nörotoksin ve kanserojen yemek zorunda de─čilsiniz. Bitkisel g─▒dalar, kalbinizi sa─čl─▒kl─▒ tutmak ve kireçlenme gibi inflamatuar durumlarla mücadele etmek için fazlas─▒yla yeterlidir.

Ya da, isterseniz, kontaminasyon riski olmadan EPA ve DHA takviyeli alg bazl─▒ vegan omega-3 takviyesi alabilirsiniz ve bal─▒k yemenin etik ve çevresel kayg─▒lar─▒ndan kurtulabilirsiniz. Okyanuslar─▒m─▒z─▒n tekrar sa─čl─▒kl─▒ olmas─▒na yard─▒mc─▒ olun ve bal─▒klar─▒ kendi haline b─▒rak─▒n.

Çevirmen Notu: Ay┼če Tolga'n─▒n yaz─▒s─▒nda en iyi vegan omega-3 kaynaklar─▒na ula┼čabilirsiniz.

Al─▒nt─▒: Fish Is Not A Health Food: Here's Why

─░lgili Makaleler

Palm Ya─č─▒ Nedir? Nas─▒l ├ťretilir? Neden Vegan De─čildir? Hayvanlara Ne Gibi Zararlar Verir ve Neden T├╝ketilmemelidir? ─░┼čte Palm Ya─č─▒ Sekt├Âr├╝ Ger├žekleri

Bilimsel ad─▒ 'Elaeis guineensis' olan ve bu palmiye a─čac─▒n─▒n meyvelerinden üretilen palmiye ya─č─▒, dayan─▒kl─▒, ucuz ve kolay ula┼č─▒l─▒r olmas─▒ nedeniyle günümüzün en çok kullan─▒lan bitkisel…

Yan─▒tlar